گرچه از نگاه دینی، زندگی حقیقی، در سرای آخرت تحقق می یابد و به گفته قرآن: «زندگی دنیا، جز سرگرمی و بازیچه نیست و بی تردید زندگی حقیقی تنها [در] سرای آخرت است.»ولی باز از نگاه قرآنی، چگونگی گذران زندگی انسان از جمله نحوه دخل وخرج او، تاثیری گزیر نا پذیر وحتمی بر چگونگی حیات جاویدان اودر سرای آخرت دارد:«وهر کس در این جهان کور باشد، در آخرت هم کور وگمراه تر خواهد بود»بر همین اساس است که می توان چگونگی مصرف وهزینه کردن اموال را از مباحث مهم دینی نیز محسوب داشت و آن را از موضوعات صرفا اقتصادی، فرهنگی و ..قلمداد نکرد. به دیگر سخن، گر چه این موضوع از ابعاد و زوایای گوناگون مانند: جایگاه مصرف در دانش اقتصاد پیوند مصرف با تولید، تاثیر فرهنگ، اخلاق وآداب اجتماعی بر مصرف و ... قابل طرح وبررسی است، ولی با توجه به شکل پذیری رفتار فردی و اجتماعی مردم از دین وتاثیر ماموس و انکار ناپذیر آموزه های دینی بر کم و کیف مصرف، بررسی و کاویدن آن از این نگاه نیز دارای اهمیت فراوان است.
و با توجه به پیام نوروزی مقام معظم رهبری در سال 1388 در مورد اصلاح الگوی مصرف و احادیث پیشوایان معصوم(ع) شیوه درست مصرف کرده و تاثیر آن بر خانواده و جامعه مورد بررسی قرار می گیرد.
بی تردید عدم تبیین الگوی مصرف مبتنی بر خواست و مذاق شارع، از عوامل رشد سرسام آور و تاسف بار ضایعات و هدر رفت ها در عرصه های گوناگون است. بنا به گفته مدیر کل دفتر صنایع غذایی وزارت جهاد کشاورزی، سهم صادرات کالاهای غیر نفتی در سال 1381، حدود 5/4 میلیارد دلار بود، در حالی که رقم ضایعات بخش صنایع غذایی، با 200 میلیون دلار ارز آوری، به 5 میلیارد دلار می رسد.
وی همچنین در تاریخ مزبور تصریح کرد: در حال حاضر، از 67 میلیون تن تولید محصولات کشاورزی، حدود 20 میلیون تن، معادل 35 درصد، ضایع می شود، این در حالی است که با جلوگیری از ضایعات، می توان به همان اندازه، از واردات کاست و یا بر سهم صادرات و ارزش اقتصادی آن افزود. وی میزان ضایعات کشور را بسیار بالا عنوان کرد و گفت: ضایعات محصولات ایران نسبت به استانداردهای بین المللی حدود 30 درصد فاصله دارد.
و بر اساس گفته یکی از متخصصان و مسئولان دانشگاه مشهد، ایران، در اسراف انرژی در میان کشورهای جهان صاحب رتبه نخست است. به گفته وی سالانه میانگین هدر رفت انرژی در ایران بالغ بر 8 میلیارد دلار است و در صورت ادامه روند فعلی، ایران تا سال 1379، به وارده کننده فرآورده های نفتی تبدیل خواهد شد. او افزود: در سال 1380 مبلغ 6 میلیارد دلار از انرژی کشور اتلاف شده که این میزان، از متوسط صادارت غیر نفتی ما بیشتر است. افزودن بر این که اسراف و تبذیر و نبود الگوی مصرف، دارای پی آمدهای زیان بار بهداشتی، زیست محیطی، اخلاقی و ... است.
برای مثال به گفته معاون سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال 1383، مردم ایران 40 درصد بیشتر از مردم جهان روغن مصرف می کنند که این خود، زمینه ساز افزایش بیماری های قلبی و عروقی در کشور است. نیز مردم کشور 3 برابر بیشتر از دیگر مردم جهان نوشیدنی مصرف می کنند و وجود شکر و فسفر در نوشیدنی های شیرین، عامل بروز پوکی استخوان است.
و بر اساس آنچه یکی از کارشناسان انرژی ابراز داشته است: به ازای مصرف هر کیلووات ساعت انرژی، 200 گرم دی اکسید کربن در فضا ایجاد می شود.
اگر پیش از آن که زندگی ماشینی شود و بحران های زیست محیطی، جوامع بشری را مورد تهدید قرار می دهد، بسیاری این تلقی را داشتند که « مصرف بیشتر یعنی رفاه بیشتر» و کمتر کسی به اهمیت بهینه سازی بهره وری از طبیعت می اندیشید، امروزه هیچ کس، در ضرورت این امر تردید نمی کند، چرا که این امر، از سویی مرتبط با حفظ محیط زیست و از سوی دیگر، در پیوند با سهم آیندگان از طبیعت است.
اساساً « بحران مصرف»، از معضلات بزرگ جهان امروز و از آثار روشن بی عدالتی در میان بشر معاصر است. برای نمونه:
در وضعیت کنونی، روزانه 50 هزار نفر از مردم جهان، بر اثر گرسنگی و پی آمدهای آن می میرند، در عین حال، بسیاری در کشورهای غنی و ثروتمند بر اثر مصرف زیاد، بیمار می شوند.
- هر آمریکایی در سال 1998 به طور میانگین، چهار ده کیلو وات ساعت انرژی مصرف کرده است که این رقم، دو برابر مصرف یک ژاپنی، چهارده برابر مصرف یک اسپانیایی و صد و پنجاه برابر مصرف یک بنگلادشی بوده است.
- بیش از 20 درصد جمعیت جهان که حدود یک میلیارد و دویست هزار نفرند، به دلیل سوء تغذیه، از انواع بیماری های مزمن رنج می برند.
- طی دهه های اخیر و از سال 1950 تا کنون در حدود یک ششم خاک زراعی، یک پنجم جنگل های استوایی و ده ها هزار نوع گیاه نابود شده است.
- کشورهای صنعتی جهان، با داشتن کمتر از 20 درصد جمعیت جهان، نزدیک به 73 درصد از انرژی جهان، بالغ بر 85 درصد از چوب، 65 درصد از مواد غذایی و 75 درصد از فلزات جهان را مصرف می کنند.
- در دنیای به اصطلاح متمدن امروزی، بیش از یک و نیم میلیارد نفر از مردم جهان ناگزیرند از آب های کاملاً آلوده استفاده کنند. حدود دو و نیم میلیارد نفر، از امکانات بهداشتی استاندارد محروم اند و یک و نیم میلیارد نفر از جمعیت جهان، با کمبود سوخت برای پخت و پز گرما رو به رو هستند.
این حقایق تلخ، ضرورت بحث و بررسی پیرامون الگوی مصرف با رویکرد دینی را نه تنها برای جوامع اسلامی، بلکه برای مردمان سرتاسر گیتی نشان می دهد و به اعتقاد ما، چون اسلام، دین جهانی و آیین همگانی است، می تواند برای حل این معضل نیز رهنمود دهد و ارائه طریق نماید.
چیستی مصرف
مصرف که واژه ای است عربی و از آن در زبان فارسی ، به هزینه و در زبان انگلیسی به Consumption و Consume تعبیر می شود، مصدر میمی و اسم زمان و مکان است. از این رو باید آن را به معنای خرج کردن و زمان و مکان خرج نمودن دانست، ولی عرب زبانان برای رساندن این مقصود، بیشتر از تعبیر« استهلاک» استفاده می کنند.
و در اصطلاح اقتصادی، مصرف عبارت است از ارزش پولی کالاها و خدماتی که توسط افراد خریداری و تهیه
می شود. البته مقصود ما از معنایی عام تر و شامل تخصیص بودجه و هزینه کردن امکانات و درآمدهای عمومی از سوی دولت نیز می شود.
به هر حال در دانش اقتصاد، مصرف، شامل دو گروه عمده خوراکی ها و غیر خوراکی هاست. خوراکی ها، شامل آشامیدنی ها، دخانیات، انواع نان، برنج، گوشت، لبنیات، روغن ، میوه و سبزی و غیر خوراکی ها، شامل گروه های پوشاک و کفش، مسکن ، اثاثیه منزل، بهداشت و درمان، حمل و نقل و ارتباطات، تفریحات و سرگرمی ها، خدمات فرهنگی و کالاها و خدمات متفرقه است.
گفتنی است از نگاه اقتصاددانان، مهم ترین عامل تعیین کننده مصرف، درآمد است. اهمیت این امر، به حدی است که از نگاه آنان، مصرف، تابع درآمد است به گونه ای که هر چه درآمد بیشتر باشد، مصرف بیشتر خواهد بود و برعکس.
شامل 37 صفحه فایل word قابل ویرایش
دانلود تحقیق اسلام و الگوی مصرف بر اساس فقه و اخلاق اسلامی
