دانلودمقاله زرتشت

اختصاصی از نیک فایل دانلودمقاله زرتشت دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

درین نوشته بگونه ای کوتاه آورده می شود که زرتشت از چه و چگونه ساخته شد و برای چه پا بدین دنیا گذاشت و دلیل مبارزه اش چیست.
از انروز که اهریمن بد نهاد به جنگ با هرمزد آغاز کرد ، شش هزار سال گذشته بود و درین مدت، اهرمن دوبار با (آفات و دیوان و تاریکی و بیماری و درد و نیاز و خشم و دروغ) به جهان هورمزد کمین زده و آب و خاک و گیاه و حیوان و مردم را آزار کرده بود. در سه هزار سال سوم، هورمزد برای رهایی ازین آفت ها ، زرتشت را به این گیتی فرستاد و دین و آیینهای خود را به او سپرد تا مردمان را به سوی نیکی راهبری کند و جهان را به راستی و پاکی و آبادانی از شر و بدیِ اهریمن آزاد گرداند تا پیروزی هورمزد به انجام برسد. در پایان آن سه هزار سال، (رستاخیز) خواهد شد و بدی و زشتی و ناپاکی از میان بر خواهد خاست و دست اهریمن تا ابد از دامان آفریدگان اهورامزدا کوتاه خواهد شد و جهان، پاک و فرِ نخستین را باز خواهد یافت.
بنابر گفتارهای زرتشتی ، برای زادن زرتشت سه چیز از جهان بالا بهم پیوست: نخست، فره ی زرتشت که فروغ و شکوه ایزدی بود، دوم روان بود و سوم، تن. اینک بهترست به تشریح هریک ازین سه عنصر و چگونگی همگون شدن انها برای زایش اشو زرتشت پرداخته شود تا خواننده ای که بتازگی به کاوش در دین زرتشت علاقمند شده است بداند که خوشحالی و شگفتی زرتشتیان از زایش اشو زرتشت از چه روست.
فره ی زرتشت
فره ی زرتشت را اهورا مزدا از «روشنایی بیکران» که در «سپهر ششم» بود بنا کرد و از آنجا به خورشید و از آنجا به ماه و از انجا به سپهر ستارگان که در زیر سپهر ماه بود، فرود آورد. از «سپهر ستارگان» ، فره ی زرتشت به آتشگاه خاندان «فِراهیم روان زُیش» فرود آمد. از آن پس ، آتشگاه فراهیم بدون نیازمندی به چوب و هیمه ، پیوسته و با فروغ بسیار می سوخت. فراهیم نیای زرتشت شد و فره ی زرتشت از اتشگاه خانه در وجود زن فراهیم که فرزندی را آبستن بود داخل شد. پس از چندی زن فراهیم دختری بدنیا اورد که نامش را «دغدوا» یا «دغدو» گذاردند. دغدوا همچون دیگر کودکان رشد میکرد و چون فره ی ایزدی را در وجود خود داشت چون چراغ میدرخشید و نور می پراکند.
از دیگر سو، اهریمنان که از زادن زرتشت بیم داشتند ، وسیله انگیختند تا فراهیم و دیگر مردمان گمان کنند که دغدوا ازینرو انچنان میدرخشد که با جادوگران راه دارد. پس فراهیم فریب خورد و دغدوا را از خانه و قبیله ی خویش راند. دغدوا در مسیر آوارگی خود به قبیله ی «سپیتمان» رسید و در خانه ی سرور قبیله فرود آمد. پس از چندی دغدو با «پوروشَسپ»، فرزند رئیس قبیله ازدواج کرد. بدین گونه بود که فره ی زرتشت از خاندان فراهیم به خاندان سپیتمان و پوروشسپ، پدر زرتشت رسید.

روان زرتشت
روان زرتشت را هورمزد بگونه ی «ایزدان بهشتی» آفرید. پیش از آنکه زرتشت به جهان زیرین بیاید، روان وی در جهان بالا میزیست. چون زمان زادن زردشت رسید «بهمن» و «اردیبهشت» از ایزدان مینوی و یاوران هورمزد، ساقه ی بلند و زیبایی از گیاه «هَوم» را از سپهر ششم که جایگاه روشنایی بیکران است، برگرفتند و بزمین فرود آمدند و آنرا بر سر درختی که دو مرغ برآن آشیانه داشتند فرود آوردند.
«مار»ی به آشیانه راه یافت و چوجه ی مرغان را فرو برد. آنگاه ساقه ی هوم، مار را کشت و مرغکان را رهایی بخشید. آنگاه روزی پوروشسپ که تازه دغدوا را بزنی گرفته بود درپی گله به چراگاه رفت . در راه ، بهمن و اردیبهشت بر او آشکار شدند و او را بسوی درختی که ساقه ی هوم برآن بود رهبری کردند. پوروشسپ بیاری این دو مهین-فرشته، ساقه ی مقدس را بدست آورد و آنرا بخانه برد و بزن خویش سپرد تا آنرا نگاه دارد.
تن زرتشت
گوهرِ تن اشو زرتشت از «آب و گیاه» بدست «خورداد» و «امرداد» ، دو ایزد دیگر از یاوران هورمزد ساخته شد. خورداد، «ایزد آبها» ست و امرداد ، «ایزد گیاهان». پس خورداد و مرداد در آسمان، ابر انگیختند و باران فروانی بر زمین بارید. چارپایان و مردمان شاد شدند و گیاهان، تازه و خرم گردیدند. مایه ی تن زرتشت، که خورداد و امرداد در باران نشانده بودندش، با قطرات باران بزمین رسید و در دل گیاه جای گرفت.
آنگاه پوروشسپ براهنمایی خورداد و امرداد، شش گاو پرمایه برداشت و به چراگاه برد. گاوان از گیاهانی که مایه ی تن زرتشت در آنها بود خوردند. بزودی پستانهای گاوان پرشیر شد و مایه ی تن زرتشت به شیر انها آمیخت. پوروشسپ گاوان را بخانه برد و به دغدو سپردشان تا انها را بدوشد. آنگاه زن و شوی اش ، ساقه ی گیاه مقدس هوم را که بیاری بهمن و اردیبهشت بدست آورده بودند ، نرم کردند و در شیر آمیختند و از آن خوردند.
بدین گونه؛ روان زرتشت و مایه ی تن وی در وجود دغدوا با فره ی زرتشت گرد آمد و پس از چندی زرتشت برای راهبری دین و آیین هورمزد در ششم فروردینگان از مادرش دغدوا در کنار دریای چی چست ارومیه زاده شد.
جشنها و گهنبارها
جشن فروردینگان
می دانیم در آیین مزدیسنی وقتی نام ماه و روز با هم موافق می افتد آن روز را جشن می گیرند روز نوزدهم فروردین ماه که فروردین روز نام دارد از جمله آنست و آنرا جشن فروردینگان یا فروردگان می گویند یعنی هنگام جشن فروردین روز از فروردین ماه . این جشن نیز همانطور که از اسمش پیداست به فره وهر درگذشتگان پاک تعلق دارد و بیاد روان آنان می باشد.زرتشتیان عموما از بزرگ و کوچک در این روز به پرستشگاه می روند اوستا می خوانند و به عبادت خدا می پردازند و برای شادی روان درگذشتگان جهت ساختمان های همگانی و رفع احتیاج از نیازمندان با دادن پول یا مساعدت های دیگر اقدام لازم بعمل می آورند . نظیر این جشن در ادیان دیگر نیز وجود دارد و آنرا جشن اموات می گویند . در نزد هندوان ستایش نیاکان (pitara) شبیه فروردگان ایرانی می باشد.رمها نیز ارواح مردگان را باسم مانس پروردگارانی تصور کرده و فدیه تقدیم آنها می نمودند و عقیده داشتند روح پس از بخاک سپردن بدن بیک مقام بلند می رسد و هر چند آرامگاه آنان در زمین است ولی قادر است در روی زمین نفوذ و تسلطی داشته باشد . بواسطه فدیه و قربانی توجه او را از عالم زبرین بسوی خود می کشیدند .ماه فوریه در قبرستانها عیدی برای مردگان می گرفتند و نیاز می نمودند.در جشن فروردینگان پارسیان هند به آرامگاه می روند و در معبد آنجا چوب صندل بخور می دهند و موبدان باندر میوه و گل مراسم آفرینگان خواندن دعا بجا می آورند جشن فروردگان شبه است به عید (taussaint)نزد عیسویان کاتولیک که در اول ماه نوامبر عید اموات شمرده می شود و از درگذشتگان یاد نموده و مزار آنان را با گل می آرایند.زرتشتیان ایران در جشن فروردگان بآرامگاه درگذشتگان می روند و اوستا می خوانند و احسان و انفاق می کنند و بوهای خوش به آتش می نهند و هفت جور میوه خشک از قبیل خرما انجیر سنجد کشمش و غیره در اصطلاح لرک نام دارد تهیه می بینند و موبد بر آنها اوستا می خواند و پس از خواندن اوستا که در واقع تبرک می شود بین مردم تقسیم می کنند.علاوه بر لرک میزد نیز برای انجام مراسم آماده می شود میزد عبارت است از میوه های تر و خوراکی هایی است که برای تشریفات آفرینگان گذارده می شود . در این روز نان مقدس هم که درون نام دارد (در اوستا دره ئونه) می آورند و بمردم می دهند و علاوه بر این نان دیگری که از روغن کنجد درست می شود و نان گرد است و به سورک معروف است آماده می نمایند سورک مانند نان روغنی است که مسلمانان در جمعه آخر سال درست می کنند و مخصوصا در قبرستان می برند و بمردم می دهند .در این روز معمولا قسمتی از فروردین یشت و همچنین نمازهای دیگر را که به آفرینگان اردا فروش یا فروردینگان و آفرین بزرگان معروف است می سرایند . در اینجا لازم است یاد آور شویم موبدان و سایر زرتشتیان پیش از خواندن آفرینگان یا قسمتهای دیگر اوستا آداب طهارت بجا می آورند یعنی وضو می گیرند و دست و صورت می شویند که در پهلوی پادیاب گفته می شود .
جشن اردیبهشتگان
جشن اردی بهشتگان در اردی بهشت روز از اردی بهشت ماه است که نام روز و ماه با هم برابر افتاده است .مطابق گاهنمای قدیم که هر ماه سی روز بوده این جشن در سوم اردی بهشت می باشد ولی مطابق تقویم کنونی که شش ماه اول سال را ۳۱ روز حساب کرده و یک روز به فروردین ماه افزوده اند جشن اردیبهشتگان در دوم اردیبهشت واقع می شود . در این جشن شهریاران بار عام می دادند و موبد موبدان آیینی را که مرسوم بوده در حضور پادشاه برگزار می کرد و همه را اندرز می گفت.سران هر گروه به پادشاه معرفی می شدند و هنرمندان مورد مرحمت واقع می گردیدند و بدریافت پاداش افتخار حاصل می کردند .این روز به فرشته مقدس اردیبهشت تعلق دارد که مظهر پاکی و راستی و درستی و نماینده آیین ایزدی و نگهبانی آتشها با اوست .معمولا باید در این روز اردیبهشت یشت خوانده شود و به آتش توجه گردد .و به خاطر مقام و مرتبه اردیبهشت امشاسپند این جشن به نام اوست و نظر به همان صفات و کمالات است که ایرانیان قدیم این روز را جشن می گرفتند و خود را برای قبول صفات این فرشته مقدس آماده می ساختند .جشن اردیبهشت گان همان عید گل است که در میان سایر ملتها با تجلیل فراوان بر پا می شود .ابوریحان در باره این جشن می نویسد: ((اردیبهشت ماه؛روز سوم آن اردی بهشت است و آن عیدی است که اردیبهشتگان نام دارد برای اینکه هر دو نام با هم متفق شده.اردی بهشت به معنی بهترین راستی است ؛بعضی گفته اند بمعنای منتهای خیر و خوبی است . اردیبهشت فرشته آتش و نور است و این دو با او مناسبت دارد و خداوند او را به این کار موکل کرده و نیز ماموریت داده است علل و امراض را بیاری ادویه و اغذیه زائل کندو صدق را از کذب و حق را از باطل تمیز دهد .))اینکه ابوریحان فرشته اردیبهشت را تمیز دهنده راست و دروغ و حق و باطل تشخیص داده برای اینست که این فرشته همانطور که گفته شد نماینده راستی و درستی است . بنابراین هر کس از او پیروی نماید معلوم می شود در راه راست و حق است و هر کس از او دوری کند و از صفات او بی بهره باشد مسلم است که در راه باطل دروغ است.
جشن خوردادگان
جشن ها، یادگارهای درخشان پدران و مادران بیداردل ما هستند که در گذر تاریخ بسیاری از آنها به دلیل ویژگیهای زمان و تعصبات بسیار از بین رفته و هم اکنون از آنها نمونه هایی بسیار اندک در میان ایرانیان به چشم می خورد. با این حال این نمونه های اندک، نشانه هایی بس بزرگند از اندیشه بلند و طبع ظریف ایرانی که خداوند به این قوم ارزانی داشته و آیین زرتشتی با پیام ها و آموزش هایش آن را آشکار ساخته است.
واژه جشن از کلمه یسنه اوستایی است با ریشه ای اوستایی به معنای ستایش کردن . بنابراین معنای واژه جشن، ستایش و پرستش است .
:همانگونه که می دانید جشن های ایران باستان سه دسته اند :
1)جشن های ماهیانه 2) جشن های سالیانه 3) جشن های متفرقه
جشن خوردادگان یکی از جشن های ماهیانه ای است که در روز چهارم خورداد ماه برگزار می شود. از چگونگی برگزاری این جشن در دوران باستان آگاهی دقیقی در دست نیست؛ اما چون خورداد به معنای رسایی و تندرستی است و در جهان مادی نگهبان آب است می توان پنداشت که نیاکان ما در این روز به کنار چشمه ها ، رودها و یا دریاها رفته و به پرستش اهورامزدا می پرداخته اند .
واژه اوستایی خورداد، هئوروتات است که در زبان سانسکریت در ودا بصورت سئوروتات آمده و به معنی رسایی و تندرستی است . اهورامزدا از سرچشمه بخشایندگی خویش این فروزه را به واسطه امشاسپند هئوروتات به آفریدگان خود بخشیده تا هر پدیده ای رسا گردد و رسایی و تندرستی نه تنها ویژه این جهان است ، بلکه رسایی مینوی و تندرستی روح و روان ، هدف والای جهانیان است .
اهورامزدا می خواهد که همگان به یاری امشاسپند هئوروتات از این بخشایش مینوی و مهربانی حقیقی برخوردار گشته و هرکس بتواند با نیروی رسایی و پرورش و افزایش آن در وجود خویش، دارای مقام رسایی و کمال بی زوال گردد .
فر و پیروزی ما ملت پیداست هنوز
کیش زرتشت ز آتشکده برجاست هنوز
کاخ دارای بلند اختر برپاست هنوز
طاق کسری به لب دجله هویداست هنوز

جشن تیرگان
جشن فرخنده تیرگان که آغاز آن از روز تیر از ماه تیر می باشد و به مدت ۹ روز ادامه دارد جشن تیرگان به همراه نوروز و مهرگان و سده از جمله مهمترین جشنهای ایرانیان است که در گذشته برای ایرانیان اهمیت وافری داشت و این جشن را با شکوه و زیبا برگزار می کردند در مورد فلسفه جشن تیرگان دو روایت جالب است روایت اول مربوط به قهرمان ملی ایرانیان آرش است که تقریبا همه ما با آن آشنا هستیم :
((میان ایران و توران سالها جنگ وستیز بود در نبرد میان افراسیاب و منوچهر شاه ایران سپاه ایران شکست سختی می خورد این واقعه در روز اول تیر اتفاق می افتد و در گذشته این روز برای ایرانیان عزای ملی بود و جالب است بدانید هنوزم دیدار از خانواده های عزادار در این روز میان زرتشتیان رایج است سپاه ایران در مازندران به تنگنا می افتد سر انجام دو سوی نبرد به سازش در آمدند و برای آنکه مرز دو کشور مشخص شود و ستیز از میان بر خیزد پذیرفتند از مازندران تیری به جانب خاور پرتاب کنند هر جا تیر فرو آمد همان جا مرز دو کشور باشد و هیچ یک از دو کشور از آن فراتر نروند تا در این گفتگو بودند فرشته زمین اسفندیارمذ پدیدار شد و فرمان داد تیر و کمان آوردند. آرش در میان ایرانیان بزرگترین کماندار بود و به نیروی بی مانندش تیر را دورتر از همه پرتاب می کرد . فرشته زمین به آرش گفت تا کمان بردارد و تیری به جانب خاور پرتاب کند.آرش دانست که پهنای کشور ایران به نیروی بازو و پرش تیر او بسته است و باید توش و توان خود را در این را بگذارد.او خود را آماده کرد برهنه شد و بدن خود را به شاه و سپاهیان نمود و گفت ببینید من تن درستم و گژی در وجودم نیست ولی می دانم چون تیر را از کمان رها کنم همه نیرویم با تیر از بدن بیرون خواهد آمد. آن گاه آرش تیر و کمان را برداشت و بر بلندای کوه دماوند بر آمد و به نیروی خداداد تیر را رها کردو خود بی جان بر زمین افتاد(درود بر روان پاکش).هرمز خدای بزرگ به فرشته باد فرمان داد تا تیر را نگهبان باشد و از آسیب نگه دارد . تیر از بامداد تا نیمروز در آسمان می رفت و از کوه و در و دشت می گذشت تا در کنار رود جیهون بر تنه درخت گردویی که بزرگتر از آن در گیتی نبود ؛نشست .آن جا را مرز ایران و توران جای دادند و هر سال به یاد آن جشن گرفتند .جشن تیرگان در میان ایرانیان از این زمان پدیدآمد.))
اما روایت دوم که مربوط به فرشته باران یا تیشتر می باشد و نبرد همیشگی میان نیکی و بدی :((تیشتر فرشته باران است که در ده روز اول ماه بصورت جوانی پانزده ساله در می آید و در ده روز دوم بصورت گاوی نر و در ده روز سوم بصورت اسب.تیشتر به شکل اسب زیبای سفید زرین گوشی، با ساز و برگ زرین، به دریای کیهانی فرو رفت. در آنجا با دیو خشکسالی (اپوش) که به شکل اسب سیاهی بود و با گوش و دم سیاه خود ظاهری ترسناک داشت، رو به رو شد. این دو به مدت سه شبانه روز بایکدیگر به نبرد بر خواستند و تیشتر در این نبرد شکست می خورد به نزد خدای بزرگ آمده و از او یاری و مدد می جوید و به خواست و قدرت پروردگار این بار بر اهریمن خشکسالی پیروز می گردد.و آب ها توانستند بی مانع به مزارع و چراگاه ها جاری شوند. باد ابرهای باران زا را که از دریای گیهانی برمی خاستند به این سو و آن سو راند، و باران های زندگی بخش بر هفت اقلیم زمین فرو ریخت و به مناسبت این پیروزی ایرانیان این روز را به جشن می پردازند))
اما در مورد آداب و رسوم این جشن و دوستانی که می خواهند این جشن زیبا و نشاط آور را برگزار کنند.تاریخ شروع جشن ۱۳ تیر ماه به تقویم زرتشتی و ۱۰ تیر به تقویم خورشیدی است یکی از مراسمهایی که در میان زرتشتیان رایج است رسم فال و کوزه می باشد در شب جشن معمولا خانواده ها ونزدیکان دور هم جمع می شوند و هر یک آرزو و نام خود را روی کاغذ می نویسند و همگی آنرا در یک کوزه می ریزند و در آنرا می گذارند و تمام شب را به شب نشینی و خواندن حافظ و شاهنامه می پردازند و روز جشن یکی از دختران جوان خانواده که هنوز ازدواج نکرده باید در کوزه را بردارد و یکی از کاغذها را بیرون بیاورد و به نام هر کسی که بود آرزوهای آن شخص بر آورده خواهد شد و تمام شعرهای خوانده شده به او تعلق می گیرد .در روز جشن هم مانند تمام جشن های دیگر با شادی و سرور همراه است و مراسم آبریزان به یاد فرشته تیشتر(باران) و به خاطر گرمای تابستان و آب پاشیدن روی همدیگر و خنک شدن از لذت جالبی بر خوردار است . در گذشته در آغاز جشن بعد از خوردن شیرینی بندی به نام تیر و باد که از ۷ ریسمان به ۷ رنگ متفاوت بافته شده بود به دست می بستند و ۹ روز بعد در پایان ایام جشن این بند را باز کرده و به باد می سپردند تا آرزوها و خواسته هایشان را به عنوان پیام رسان به همراه ببرد .جشن تیرگان بر تمامی ایرانیان فرخنده باد و امیدوارم به تمامی دوستان خوش بگذرد همیشه شاد و اهورایی باشید.
جشن امردادگان
امرداد روز در امرداد ماه که روز هفتم است جشن امردادگان می باشد و به تاریخ خورشیدی برابر ۳ امردادماه است این جشن متعلق به امشاسپند امرتات که مظهر جاودانگی و تندرستی و دیر زیستن است .قبل از هر چیز باید درباره واژه اشتباه مرداد توضیح داده شود؛واژه اوستایی امرداد امرتاته amertata است که به معنای بی مرگی است و اگر الف آن را که پیشوند نفی است از قلم بیاندازیم معنی آِن عوض شده و فرشته بیمرگی و جاودانگی به دیو نیستی و مرگ تغییر شکل می دهد .زیرا همانطور که امرداد به معنی بی مرگی است مرداد معنی مرگ می دهد .بنابراین شایسته است که این کلمه را امرداد بخوانیم.بطوریکه در بحث امشاسپندان توضیح دادیم این فرشته نماینده آخرین مرتبه کمالاتست 

فرمت این مقاله به صورت Word و با قابلیت ویرایش میباشد

تعداد صفحات این مقاله  43  صفحه

پس از پرداخت ، میتوانید مقاله را به صورت انلاین دانلود کنید

دانلود مقاله علاوه اورا طبعی نقاد

اختصاصی از نیک فایل دانلود مقاله علاوه اورا طبعی نقاد دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

علاوه اورا طبعی نقاد بود, که اشعار نیکو می سرود چنانچه در وصف جنگ امیر تیمور میآورد:
آنرمان کز گرد میدان, چشم گردان, گشت کور
وآنزمان کز بانگ اسبان, گوش گیتی, گشت کر
آسمان افکند بر دوش, از شفق, خونین کفن
آفتاب انداخت برآب, از فلک, زرین سپر
آستین افشان علم, در رقص, برآوای کوس
پای کوبان از تزلزل, همچو اسبان, کوه ودر
صفدرانی در مان نیزه ها, جولان کنان
چون ز اطراف نیستان, روز کین, شیران نر
جز سپر نقشی, نمیگردید, آندم, در خیال
جز سنان چیزی نمی کرد, آنزمان, بردل گذر
از بهار فتح دولت, لاله زاری گشت, دشت
گرد ابر, کوس رعدو تیر برق و, خون مطر
أفتاب عالم افروزی, که در یکدم, چه صبح
لشکری مانند انجم, کردی ا زعالم بدر
باد رحمت بر دلیرانی, که پیش تیغ و تیر
در پیت جانها سپر, کردند و تنها بی سپر
فوت امیر بدر الدین در ابتدای سال800 در تبریز واقع و در همانجا مدفون گشت.
ابو حنیفه زوزنی
ابوحنیفه عبدرالرحمان بن حسن زوزنی ا زمشاهیر محدثین ومعاریف خوشنویسان بود و گوی مسابقت را در اغلب علوم وفنون از همعصران میر بود, مخصوصاً در سرعت و خوشی خط نسخ یدوبیضا داشت, وبیشتر صاحبان حسن خط را در بوته استغراب و استعجاب میگذاشت چنانچه چهارصد قرأن در اوقات حیات خویش نگاشت که اجرت هریکرا پنجاه دینار(دویست و پنجاه تومان حال ایران )بگرفت تا عاقبت در سنه چهارصدو پنجاه وپنج در مسافرت مکه وفات یافت.
اظهر تبریزی
مولانا اظهر تبریزی ملقب باستاد استادان از افاضل زمان و اجله صاحب کمالان بود, ودر خدمت حکیم جعفر مدتها باکتاب علوم و فضایل پرداخته, ودر تعلیم خط ودرس مشق خودرا فارغ نساخت أنگاه از تبریز بطرف خراسان و هرات وکرمان و اصفهان شتافت, ودر اصفهان رحل اقامت افکند. ودر اکمال خط رنجها برد, تا یکی از اساتذه زمان لیکن متأسفانه تیشه بیداد روزگار نخل جوانیش را در أغاز شباب قلم نمود و زود درگذشت ودر قبرستان تخت فولاد اصفهان مدفون گشت.
بایسنقر میرزا
سلطان بایسنقر میرزا ابن شاهرخ میرزا ابن امیر تیمور گورکانی جامع فضایل و کمالات گوناگون, وحاوی خصائل وأیات فنون متنوعه می بود, وکمتر شاهزاده ئی بدین پایه هنرمند وهنرپرور درطبقه شاهزادگان گورکانی دیده شده, چنانجه صاحب تاریخ حبیب السیر میأورد, باوجود حشمت و جلال دستگاه سلطنتی واشتغال بامور مملکتی و حکمرانی هیچگاه در تعظیم و تجلیل اصحاب فضل و کمال , اهمال نمیفرمود, وأنان را بنوازشات امیرانه و اشفاقات ملوکانه بهره ور می نمود, و همواره درگاهش مأمن پیر وبرنا, و حریمش مهبط علماوفضلا بود. و سلطان بایسنقر میرزا باغلب کمالات و فنون وجودش أراسته, واز بیشتر رذایل پیراسته بود. در خطوط متداوله خاصه خط ثلث یگانه زمان و نابغه دوران بود چنانچه می گویند چهار تن ارکان اربعه کاخ خطوط بوده اند نخست بایسنقر میرزا گورکانی, در حسن خط ثلث دوم میر عماد حسنی قزوینی در خط نستعلیق سوم میر احمد نیریزی در خط نسخ چهارم درویش عبدالمجید طالقانی در حسن خط شکسته, که شرح حال هریک ا زاین چهار تن در این کتاب نگارش یافته بالجمله دولت شاه سمرقندی صاحب تذکرهَ الشعرا میأورد که در کتابخانه بایسنقر میرزا همیشه چهل نفر از خوشنویسان نامی موجود بودند, واشتغال باستنساخ و استکتاب کتب می نمودند. علاوه جمعی ازفحول نقاشان, ورسامان , ومذهب کاران, و صحافان برای تذهیب و نقاشی و جدول کشی و جلد کتب نمودن حاضر در خدمت بودند! و همگی از خوان احسان اونواله میر بودند, صاحب خط وخطاطان میأورد, در هیچیک از کتابخانه های استانبل نیست که یک کتاب بلکه چندبن قرأن وچندین جلد کتاب که درعهد وعصر سلطان بایسنقر میرزا نگاشته شده موجود نباشد.
چنانچه در کتابخانه- یکی جوامع کتابخانه ترجمه کتاب (فرج بعدالشده)وکتاب(نزههَ الارواح حسینی)موجود است که در کمال نفاست و قشنگی در عهد بایسنقر میرزا نگاشته شده: و ازجمله کمالات یک یشعر بوده کهدر نهایت متانت می سروده چنانچه گوید:
گدای کوی او شئد بایسنقر گدای کوی خوبان پادشاه است
ویک از شعرا در حقش گوید:
نبودی چه شد سلطان بایسنقر بعقل و عدل واحسان وتهور
وعلی الجمله سلطان بایسنقر میرزا در عنفوان جوانی وأغاز عیش وکامرانی درگذشت, بواسطه أنکه اغلب شبها بأسامیدن شراب ارغوانی, و معاشرت باشاهدان شیرین لب اوقات میگذرانید, تامزاجش از حد اعتدال منحرف گشت, ودر هفتم جمادی الاول سنه هشتصدوسی وهفت درگذشت ودر مشهد رضوی در مسجد گوهرشاد مدفون گشت. یکی از شعرای معاصرینش أورده(سلطان سعید باسنقر سحر گفتاکه بگوباهل عالم خبرم)(من رفتم وتاریخ وفاتم این است- بادابجهان دراز عمرپدرم) وعمرش سی وهفت سال بودکه وفات کرد, وپدرش شاهرخ میرزادر قید حیات بود, وشاهرخ را هفت پسر بود, که هریک برازندهً تخت وتاج وفرازندهً رایت باج وخراج بودند, نخست میرزا الغ بیک حکمران سمرقند, که در أسمان کمال بدری تابان بود, وزیج الغ بیکی تاکنون بنام او مشهور است وخود در ریاضیات عالی گرانمایه بود, چنانچه شاعری در حقش گوید:
چون الغ بیکی بعلم هندسه یافت نتوان د رهزاران مدرسه
دوم میرزا ابراهیم که شرح حالش نگاشته شد, ودر حیات پدر درگذشت سوم سلطان میرزاکه اونیز درزندگی پدر فوت شد, چهارم سلطان بایسنقر میرزا که در حیات پدر درگذشت, پنجم سیورغتمش که او نیزدر حیات پدرش شاهرخ وفات کرد, ششم میرزا محمد جوکی هفتم باردی جان وازاین هفت تن الغ بیک وبایسنقر وابراهیم میرزا یا میرزاابراهیم در کمال وفضایل بی نظیر بودند.
دوست محمد هراتی
دوست محمد هراتی مجموعه کمالات وفضایل بود. ودر نوشتن خط نستعلیق هنرمندی می نمود تادر درگاه شاه طهماسب صفوی راه یافت واز اشفاقات خسروانه أن پادشاه هنرپرور بهره مند گشت شاه طهماسب اورا فرمان داد, تاقرأنی بخط نستعلیق در کمال زیبایی بنگاشت و اورا بجداول و نقوش بیاراست شاه طهماسب چون هنرمندی اورابدین جایزه خوبی باوبخشید و همواره بملازمت پادشاه, وبابار یافتگان أن درگاه ایام بسر میرسانید تادر گذشت.
زینب شهده
زنی بود بحلیه کمالات گوناگون أراسته ودختر احمد مفرج ابزی ابیوردی خراسانی بود, که در فضایل و حسن خط از مردان گوی سبقت میبرد. علاوه در حلاوت بیان وفصاحت لسان وحاضر جوابی پایه اعلا داشت و قطعات ومرقعات نیکو می نگاشت تا عاقبت درعمر هشتاد سالگی درسنه پانصدو هفتادو چهار درگذشت واوست معلمه یاقوت مستعصمی که اشاره بدو شد.
سلطان علی مشهدی

سلطان علی مشهدی معروف به سلطان الخطاطین بود. ودرگاه جوانی حسن صورت ونیکوئی طلعتش پنجه بچهرهً أفتاب زدی در أنوفت مولانا اظهر هروی که سراپا کمال صرف ومجسمه ورع وتقوی بود, ودر مشهد اقامت می نمود روی توجه باو کرد وبنظر پدرانه در اونگریست و اورا به تعلیم وتعلم واداشت ودر تربیت او جهد کافی مبذول نموده چیزی د رحقش فرو نگذاشت تابزمانی چند فارغ التحصیل گشت و در فنون لغات عرب ورموز مصطلحات ادب متبحر گردید. أنگاه مولانا اظهر اورا به تحصیل حسن خط واداشت ودایمأ باو ازراه نصیحت وموعظت این شعر را میخواند:
در مشق کوتاهی مکن پیوسته ای سلطانعلی
درروز کن مشق خفی, درشام کن مشق جلی
طولی نکشید که سلطان علی حسن خطش شهرهً أفاق, ودر خوشنویسی طاق گردید وصیت کمالات عالیه وستودگی اخلاق وعلو علوم متنوعه او بگوش عالی تادانی رسید ودرمحضر پادشاه معارفخواه سلطان حسین میرزای بایقرا(872-911)و وزیر معالی تخمیرش امیر علی شیرنوائی راه یافت ومورد اشفاقات شاهانه و اکرامات امیرانه گشت وهمه روزه هنری تازه ا زنگاشتن مرقعات و پرداختن قطعات و تذهیب کاری نفیسه و رسامی برجسته و غیره می نمود که صنادیدحضرت وامرای دولت و ارکان سلطنت گورکانیه خورسند می گشت.
گویند: روزی سلطان حسین از حسن خط نستعلیق اودر شگفت رفت واورا بسیار تحسین وتقذیس کرده فرمودکه باید برای من سنگ مزاری در نهایت زیبائی وأراستگی با ابداع خطوط جمیله ونگارشات خفیه وجلیه مهیا سازی سلطان علی پس از اصغای امرملوکانه چهره بنده گی بخاک سود وگفت اوامر ملوکانه هر قدریکه واجب و برخدمتگذاران فرض است وبایدش واجب الاطاعه شمرد اما این فرمانرا بنده از عهد برنمیأیم وهرگز راضی نخواهم شد چنین کاری انجام دهم پادشاه خدا ترس دین پرور عالی همت لختی ا زگذشتگان برشمرد واز عدم بقای انسانی وبرباد شدن حشمت وعظمت ملوک گورکانی وعاقبت خویش شرح برخواند واورا بنواخت تا سلطان علی تصمیم عمل نمود وچنان سنگی بساخت وبخطوط نستعلیق ورقاع ونسخ ونقوش مختلفه بپرداخت که هر بیننده را مجذوب می نمود, پادشاه هنر پرور, اورا بانعامات شاهانه از خود ممنون ساخت واوتمامی کتیبه های بناهای خیریه ومساجد هرات که از بناهای سلطان حسین میرزا بایقرا وامیر علی شیر بود بخط نستعلیق اعلای جلی می نگاشت گویند که عمرش به شصت وشش رسیده بود که هنوز موی ریش وسرش سفید نگردیده بود . چنانچه خود گوید:
مرا عمر سصت وسه بیش وکم هنوزم جوانست زرین قلم
توانم بلی از خفی وجلی نوشتن که (العبده سلطان علی)
ونیز از اشعار اوست:
از این شکسته هرأنکس کند توقع مشق سه چیز خواهم ازاو گرچه هست بی دشواد
اول مداد که اندر سیاهی و جریان بود چو بخت من وأب دیده خون بار
دوم فلم که چو مژگان من نباشد سست سوم خطی چو خط عنبرین یار نگار
و یکی از کتیبه های بر جسته قابل تقدیس او کتیبه های باغ جهان أرای بود که مشتمل بر عمارات متعدده و طاقها و رواقهای مختلفه که همه دارای کتیبه های طولانی بود و بخط جلی أنها را بنگاشت و عاقبت در سنه نهصد و نوزده در هرات وفات و در مشهد مدفون گردید.

سلیم نیشابوری
سلیم کاتب نیشابوری به فضایل نفسانی و کمالات متعدده وجودش أراسته بود و برای حسن خط زحمات گوناگون و مشقات رنگارنگ بدید تا عاقبت عروس مراد را در أغوش أمال کشید چنانچه مدتی در خدمت شاه محمود نیشابوری که از اجله اساتذه بود, اشتغال به تعلیم کتابت نمود. پس از أن عزیمت استرأباد کرد و مدتی در خدمت جلال الدین حیدر استرابادی که در فن خطاطی بی نظیر بود کمر تلمذ در میان بست و پس از أن چند گاهی در خدمت قطب الدین یزدی در یزد به تحصیل خط پرداخت تا در حسن خط خود را اساتذه زمان مستغنی ساخت. و در نگاشتن خط خفی و جلی مهارتی کامل پیدا نمود- علاوه در نقاشی و رسامی و تهذیب کاری تسلط کامل پیدا کرده و هنرهای زیبنده بنمود, تا عاقبت در سنهً نهصد و نود وفات یافت.
سلطان علی قائینی
سلطان علی قائینی از اجله خوشنویسان عهد خود بود و در ستودگی اخلاق و فضایل از هم عصران پیشی جسته, و با مولاناعبدالرحمان جامی صاحب نفخات الانس و سایر نفیسه معاصر بود و هرچه را مولانا بجهت ملوک و امرا خاصه سلطان



سوابق خطوط
خط معقلی:
خط معقلی درکتابت مستقل نبوده گرجه مولاسلطانعلی مشهدی معتقد است که باین خط کتابت می شده(1) وأنرا جزو خطوط می أورد, این خط تزئینی است که درعمارات وابنیهٌ متبرک مانند مساجد ومزارات روی دیوارها بکارمی برند. چنانگه أنرا خط معماری نیز می گویند وچون اساس این خط روی خانه بندی خط گشی میشود باین ترتیب که اول مانند صفحهُ شطرنج خط کشی وخانه بندی میشود بعد از تقسیم خانه ها حروف أن مرتب میشود وچون این خط بترتیب فوق نوشته میشده أنرا بأجر روی عمارات بأسانی چیده میتوانستند تاهم عباراتی از أن خوانده شود و هم دیوار عبارت را زینی باشد وباین نسبت أنرا خط معماری نیز میگفتند که معماران از مرتب چیدن أجرها صورت خط را روی دیوار نمایان مینمودند.
برخی عقیده دارند که ادریس علیه اسلام اول معقلی نوشته و امت او از روی معقلی خط کوفی را استخراج نمودند. نگارنده را عقیده چنانست که خط معقلی را بعد از خط کوفی و از روی أن استخراج نموده اند وقطعاًًٌ این خط برای تعمیرات وتزئینات معماری از روی کوفی استخراج شده در خط کوفی یک دانگ دور است وپنج دانگ سطح ودر خط معقلی دور نیست وهمه سطح است واگر این خط هم قبل از اسلام بوجود أمده باید که از خط سطرنجیلی که مادر کوفیست استخراج شده باشد, بهر حال خوبترین خط معقلی أنست که سواد و بیاض أن هر دوخوانده شود یعنی سیاهی أن چیزی خوانده شود و سفیدی ان چیزی دیگر و هنر این خط در ان است و الامعقلی نوشتن اسان است .
خط محقق :
چنانچه بیشتر تذکار یافت ابن مقله بیضاوی خط محقق را از کوفی استخراج و اختراع نمود و چون خط کوفی را پنج دانگ و نیم سطح و نیم دانگ دور بود در خط محقق یک دانگ از سطح ان کاسته و به دور ان افزود به این ترتیب که در خط محقق چهار دانگ و نیم سطح و یک دانگ و نیم دور معیین باشد .
اساتید خط محقق :
اول- ابن مقله وزیر بیضاوی مخترع که ان خط را از کوفی وضع فرمود دوم- ابوعبدالله حسن ابن مقله برادر ابن مقله وزیر .سوم- علی بن هلال معروف بابن بواب .چهارم- جمال الدین یاقوت مستعصمی .پنجم-شیخ زاده سهروردی احمد بن سهروردی .ششم- خواجه ارغون کاملی .هفتم- احمد صدیقی رومی . هشتم- شهرزاده بایسنقر پسر شاهرخ . نهم- سلطان ابراهیم برادر بایسنقر . دهم- جلال الدین محمد بن جعفر هروی معروف به جلال جعفر فرزند بجعفر بایسنقری .
خط ریحان :
قلم ریحان تابع قلم محقق است هر دو را اصول یکی است و سطح و دور ان مانند محقق است مگر در حرف(ی) که دور ان از (ی) محقق بیشتر است و مخترع ان نیز ابن مقله وزیر بیضاویست .
اساتید خط ریحان :
اول- ابن مقله وزیر . دوم- علی بن هلال . سوم- جمال الدین یاقوت . چهارم- شیخ عمر اقطع . پنجم- عبدالله طباخ هروی شاگرد جعفر بایسنقری . ششم- خواجه ارغون کاملی . هفتم- احمد صدیقی رومی . هشتم- حکیم جعفر بایسنقری . نهم- میرزا بایسنقر بن شاهرخ . دهم- جلال الدین محمد ابن جعفر .
خط ثلث ریحانی :
واضع این خط نیز ابن مقله بیضاویستابن مقله این خط را از خط محقق استخراج نموده تا حدی تابع خط ریحانی و محقق است اما خط ثلث ریحانی را چهار دانگ سطح و دو دانگ دور معیین فرموده .
استادان این خط :
اول- ابن مقله . دوم- ابن بواب . سوم- جمال الدین یاقوت . چهارم- مولانا معروف بغدادی . پنجم- جعفربایسنقری هروی . ششم- میرزا بایسنقر .هفتم- شیخ عمر اقطع . هشتم-عبدالله صیرفی . نهم- عبدالله طباخ هروی .
خط نسخ :
مخترع این خط نیز ابن مقله وزیر است به وجود این خط خطوط دیگر منسوخ شد به آن سبب آن را نسخ نام نهادند و قرآن کریم را به این خط نوشتند و آن را خط قرآنی نیز گویند . خط نسخ تابع خط ثلث است و در سطح و دور مطابق ثلث ریحانیست .
استادان این خط :
اول- ابن مقله مخترع . دوم- جمال الدین یاقوت مستعصمی . سوم- جمال الدین فخار شیرازی . چهارم- احمد صدیقی رومی . پنجم- عبدالباقی دانشمند تبریزی . ششم- علا بیک تبریزی . هفتم- آقا ابراهیم قمی . هشتم- ملا احمد تبریزی . نهم- ملا عبدالغفور هروی . دهم- محمد علی هروی معاصر ملا عبدالغفور .
خط توقیع :
مخترع خط توقیع نیز ابن مقله است و برخی اختراع این خط را به دیگران نیز نسبت داده اند .قلم توقیع و رقاع را محمد بن خازن که ایرانی بود بنیاد گذاشت (1) او شاگرد ابن بواب بود و به سال 518 در گذشته است . در این خط نصف سطح و نصف دور است و سجلات و توقیعات را به این قلم می نوشتند .
استادان این خط :
اول- ابن مقله بیضاوی . دوم- ابن هلال معروف به ابن بواب . سوم- جمال الدین یاقوت مستعصمی . چهارم- احمد صدیقی رومی . پنجم- یحیی صوفی . ششم- مولانا جنید بن عوض . هفتم- محمود سلطانی هروی . هشتم- عبدالله بیانی مروارید هروی . نهم- محمد الاعرج هروی . دهم- علا بیک تبریزی .
خط رقاع :
رقاع در سطح و دور تابع توقیع و مخترع آن نیز ابن مقله وزیر است و اختراع آن را به دیگران نیز نسبت داده اند رقعه جات را به این خط نوشته اند .
استادان این خط :
اول- ابن مقله وزیر(؟) . دوم- حسن ابن مقله(؟) . سوم- ابن هلال معروف بابن بواب . چهارم- جمال الدین یاقوت مستعصمی . پنجم- احمد صدیقی رومی . ششم- شیخ احمد
سهروردی . هفتم- شیخ احمد شیخ احمد صدیقی . هشتم- محمود هروی . نهم- شهاب الدین عبدالله بیانی . دهم- شیخ عبدالله کاتب هروی .
شیوه خط ثلث یاقوتی :
این شیوه را استادان تذکره نویس جداگانه یاد نکردند و در همه جا از قلم ثلث و یا ثلث ریحانی یاد آور شده اند این شیوه را خط نگاران قرون اخیر ثلث یاقوتی نام نهاده اند در اصول به کلی تابع ثلث ریحانی است و سطح و دور آن همان است به در ثلث ریحانی مراعات می شود و تا حدی به خط نسخ متمایل است اما پیچیده و منظم مگاشته می شود و غالبا" در عصر تیموری این شیوه را در کتابه عمارات مزارات و مساجد بکار می بردند و برخی کتب ادعیه و قرآنهای عظیم الشان را به این شیوه کتابت نموده اند که زیب کتابخانه های عالم است و ظاهرا" این شیوه ناشی از قلم یاقوت مستعصمی است .
استادانی که به این خط نوشته اند :
اول- جمال الدین یاقوت . دوم- احمد بن محمود صدیقی رومی . سوم- سید روح الله هروی معروف به خواجه میرک نقاش . چهارم- مولانا ولی قلندر هروی نقاش . پنجم- کمال الدین حسین واحد العین هروی . ششم- عبدالله بیانی . هفتم- دوست محمد کتابدار هروی(مولف دیباچه مرقع بهرام میرزا- رساله هذا) . هشتم- عبدالباقی دانشمند تبریزی . نهم- علا الدین تبریزی معروف به خواجه علا بیک . دهم- مولانا حسنعلی .
خط تعلیق :
این خط در عصر امیر تیمور گورکان در هرات به وجود آمد و مخترع آن خواجه تاج سلمانی هروی است و بعضی برآنند که خواجه ابولعال مخترع خط تعلیق است هر چند این خط از خط توقیع رنگ گرفته مع ذالک تابع نسخ است و چون تعلق به نسخ دارد آنرا تعلیق نامیدند . خط تعلیق را یک دانگ سطح و پنج دانگ دور تعیین نموده اند .
استادان خط تعلیق
اول- خواجه تاج سلمانی . دوم- خواجه ابوالعال اصفهانی . سوم- خواجهع عبدالحی منشی استر آبادی . چهارم- خواجه محمد اختیار هروی الاصل . پنجم- قاضی اختیار الدین حسن گنابادی . ششم- درویش عبدالله سلطانی . هفتم- خواجه شهاب الدین عبدالله بیانی مروارید . هشتم- مولانا معین الدین محمد اسفزاری . نهم- مولانا نظام الدین عبدالواسع نظامی . دهم- میرزا شفیعی هروی .
نا گفته نماند که مرحوم امیر علی شیر نوائی وزیر معروف سلطان حسین بایقرا که همه خطوط را خوش می نوشته در خط تعلیق استادی بی مانند بوده در پشت یکی از فرامین سلطان حسین بایقرا چند کلمه به خط زیبای امیر مرحوم دیدم که نوشته و امضا و مهر نموده بود و از مقایسه خط متن فرمان و خط ظهر آن به امضای امیر علی شیر به خوبی پیدا بود که تمام فرمان به خط امیر علی شیر نوائی است .
خط نستعلیق :
خط نستعلیق را چنان که مشهور است در عصر امیر تیمور گرکان خواجه میر علی تبریزی اختراع فرمود و جون این خط را از خط تعلیق استخراج نمود آن را نسخ و تعلیق گفتند و به مرور زمان نسخ و تعلیق را نستعلیق خواندند . در خط نستعلیق نیز مانند تعلیق یک دانگ سطح است و پنج دانگ دور و در سطح و دور تابع تعلیق است .
مولانا سلطان علی مشهدی رحمهُ الله علیه در رسالهً صراط الصطور نیز اختراع این خط را به خواجه میر علی نسبت میدهد چنانکه گویند :
نسخ و تعلیق اگر خفی و جلی است واضع الصل خواجه میر علی است
نی کلکش از آن شکرریز است که اصلش از خاک پاک تبریز است
تا که بوده است عالم و آدم هرگز این خط نبود در عالم
وضع فرمود او ذهن دقیق از خط نسخ و از خط تعلیق
استادان معروف این خط :
اول- خواجه میر علی تبریزی مخترع .دوم- حکیم جعفر هروی معروف به جعفر بایسنقری .سوم- سلطان علی مشهدی . چهارم- خواجه میر علی هروی . پنجم- سلطان محمد نور هروی . ششم- سلطان محمد خندان هروی . هفتم- شاه محمود نیشابوری . هشتم- میر عماد قزوینی . نهم- علی رضای عباسی . دهم- از متاخرین میرزا عبدالرحمن هروی .
قلم غبار :
قلم غبار(1) قلمی بوده است بسیار ظریف و ریز و در حقیقت باید آن را از شیوه های تفننی خط فارسی دری دانست این قلم از قرن پنجم هجری سابقه دارد و در نوشتن کتاب و فرمان و یا نامه های دوستانه بکار می رفته است از مشاهیر معروف این قام باید از عمر اقطع . غباری یزدی. قاسم مجنون. میر باقر گیلانی یاد کرد .
قلم توامان :
مخترع این قلم مجنون هروی است .
گلستان هنر می نویسد"مجنون نستعلیق را بامزه و خوش و پخته می نوشت و از جمله خطی اختراع کرده بود که از ترکیب کلمات آن صورت انسان و حیوان بهم می رسید و از جمله این مصراع را(نرخ شکر و قند شکست از شکرستان) از دو طرف نوشته بود به صورت سه چهار آدمی که بر زی یکدیگر بوده باشند و صورت و خط هر دو در کمال خوبی و مرغوبی بود"
پس از مجنون هروی. قلمهای تفننی برای تفریح و تشحیذ خاطر خوش نویسان و علاقه مندان به خوش نویسی باب شد و هزارها نقش و صورت از قلم خوشنویسان ایرانی ظهور کرد .
قلم گلزار :
قلم گلزار شیوه ای است از قلم نستعلیق که آن را چهار دانگ و پنج دانگ و جلی می نوشته اند در واقع از قلم جلی بوده است که میان خطوط آن نقش گل و بوته می ساخته اند . در کتاب خانه ملی پاریس قطعه ای از این قلم به خط بنیاد تبریزی هست و قطعه ای نیز در کتاب خانه ملی به خط امام وردی در همین شیوه بوده است .
شیوه های تفننی دیگر ماند نستعلیق چلیپا . نسخ چلیپا . تعلیق ترسل همچنین شیوه هایی که برای مرقع نویسی ابداع شده مانند قلم مسلسل, ثلث بیضی, ثلث مصنوع, ثلث دوائر, ثلث طغرا"ثلث برابر, قلم پارو" قلم پارو"قلم طاووس, قلم کشکول .
خط شکسته:
مخترع ایتن خط میرزا فصیحی انصاری هروی است ومیرزا شیفیعا شاگرد اوست این خط از ترکیب خط تعلیق و نستعلسق بوجود آمده و چون اصول تعلیق و اصول نستعلیق را شگسته و این خط را وضع فرمود آنرا خط شکسته نامید. خط شکسته در هرات بعصر حسن خان شاملو بوجود آمد وبرخی اختراع آنذا بمیرزا ابوتراب اصفهانی شاگرد امام نسبت می دهند کخه درست نیست پس از چندی از ترکیب خط شکسته و خط تعلیق خط شکسته تعلیق به میان آمد .
استادان معروف خط شکسته: اول-میرزا فصیجی انصاری هروی مخترع. دوم- میزا محمد شفیع حسینی او بهی معروف به شفیعا و ملقب به پیشوا که این خط را به کرسی نشاند و اصلاحا ت عمده در این خط به عمل آورد.
چنانکه این خط بنام خط شفیعا معروف شد. سوم- مرتضی قلی خان شاملو هروی خلف حسن خان شاملو. چهارم- میرزا ابوتراب اصفهانی شاگرد میر عماد قزوینی. پنچم – درویش عبدالمجید طالقانی که بعد از وی هیچ کس این خط را به آن خوبی و زیبایی ننوشته واو را رکن چهارم خط معرفی می نمایند. ششم- میرزا کوچک اصفهانی.هفتم-وصال شیرازی معروف به میرزل کوچک ثانی.هشتم- میرزاحن کرمانی. نهم- لشکر نویس هروی استاد میرزا عبدالرحمن هروی. دهم ملا محمد صدیق دولتشاهی هروی.
خط کوفی و نبطی وعبرانی و سریانی
چنانچه ذکر شد خط عربی و مشتقات او زاییده خط سیریاک و نبطی بود و آن هم چندان در جزیره العرب رواجی نداشت و مستعمر نبود و با آنکه جزیره العرب اطرافش به ملل عربیه متصل بود با این حال بواسطه بدویت آنان و بی میلیشان به حضارت و مدینت اقبال به خواندن و نوشتن نمی کردند وخواندن ونوشتن را مخصوص مردمان هضری و شهر نشین می دانستند در آن وقت (همیری ها در یمن خطی داشتند (مسند) می گفتند(وانباط) که در شمال حجاز واقع بود خطش مشهوربه نبطی بود تا کنون آثار و نقوش خط نبطی در حوران و بلقای روسیه باقیست اما مردم حجاز که به عراق و شامات مسافرت می کردند از روی بی میلی واصطراب برخی به یاد گرفتن خط دل می دادند و مختصری یاد میگرفتند آنوقت لقت عربی خود را به خطوط (نبطی وعبرانی وسریانی) می نوشتند تا به تدریج زمان ومرور دورا ن خطوط نبطی وسریانی نزدشان مطلوب گشت وخط سریانی در عراق عرب( بین النهرین) رواج یافت. خاصه در حیره به مناسبت آنکه پایتخت ملوک حیره بود در آن وقت سریانیها چند شکل خط خود را می نوشتند ار آن جمله خط (سطر نجیلی ) که بعدها در نزد اعراب حجاز مشهور به کوفی شد می بود واز این خط سریانیها کتب مقدسه خود را می نگاشتند صاحب (المذهب) در جلد دوم کتاب خود می آورد که یک نفر بشربن عبدالملک الکندی برادر اکیدبن عبدالملک که حکمران دومه الجندل بود تعلیم این خط را از مردم انبار آموخت و به مکه رفته و سهبا دختر حربن امیه خواهر ابوسفیان را که پدر معاویه بود به زنی بگرفت و بتدریج جماعتی از مردم کوفه رااین خط بیاموخت و بیشتر آنها مردم قزیش بودند که به تعلیم کتابت کوفی پرداختند و این حادثه قریب به ظهور پیغمبر بود و بدین سبب بعضی گما کرده اند که اول کسی که خط را به سوی حجاز ومکه نقل داد سفیان ابن امیه بوده صاحب آداب الغه العربیه می آورد که عربها خط نبطی را از مردم حورا نشان آموختند به واسطه روابط تجارتی و آمیزش با آنها ونیز خط کوفی را از مردم بین النهرین یاد گرفتند قبل اسلام بمدت کمی, واین خط دوخط را داشتند تا پس از اسلام . و می شود گفت . این دو خط را خود متحد کرده است و خط کوفی نمودن است . به جهت کتابت قرآن و مطالب دینی. چنانچه سریانیها با خط سطر نجیلی کتب مقدسه خود را که انجیل و نصوص دینی باشد و با خط نبطی کتابت و مراسلات عادی را می نگاشتند و خط کوفی بسیار شباهت به سطر نجیلی داشت .چنانچه الف ممدوده. اگر در وسط کلمه ای که به خط سطر نجیلی بود . در می آمد .محذوف می شد .و این قاعده در کتابت سریانی منظور می آید و در اوایل ظهور اسلام تا مدتی این قاعده بین کتاب خط کوفی معمول بود خلاصه در کتابت قرآن چنانچه مثلا می نوشتند(الکتب) بجای الکتاب والظلمین بجای(الظالمین)و قس علی هذا و چون پیغمبر مبعوث گشت کتابت کوفی در مکه موجود بود ولی چندان شایع نبود و عمومیت نداشت و هر کس خواندن و نوشتن نمی دانست مگر معدودی .آن وقت هر کس به دین اسلام داخل می گشت و داخل در صحا به می شد به خواندن ونوشتن میل می کرد .
حیره- کوفه و ادوار تاریخی ملوک وکتابت او
چنانچه در ذیل عنوان وجه تسمیه خط کوفی اشاره شد حیره یکی از شهرهای حالیه عراق عرب (بین النهرین) بود. و از شهرهای قدیمه دنیا محسوب میگشت . و از زمان قدیم نامش را جغرافییون برده یاقوت حموی صاحب معجم البلدان می آورد اسکندر مقدونی آنجا را آبادان ساخت و این شهر مدتی بین ایران و رومها متنازع فیه واقع بود گاهی که ایران قوت داشت آن را متصرف می شد و چون ضعف پیدا میکرد روم به آنجا مسلط می گشت تا زمان سلطنت خسرو پادشاه بیست و سوم از ملوک اشکانی در تاریخ یکصد و بیست و هشت میلادی که ایران به واسطه جنگهای متواتره ضعیف گشت از آن سوی بین (انطائی واغسطس)قیاصره روم جنگهای متعدده که نتیجه اش ضعف دولت روم بود واقع گشت وچون این دو دولت عظیمه ایران وروم ضعیف گشتند, بسیاری از یلاد خودسر شدند, منجمله همین شهر بودچنانچه در همین اوقات شهر(سبا) در یمن ویران گشت, و(عمربن عام مزیقیا)حکمران آنجا, ناچار بجلای وطن گشت, وبیشتر مشایخ اعراب با ایل و قبیله خود ترک شهر سبارا کرده و متابعت (عمروبن عام)نمودنند, و برخی متفرق و بجاهای دیگر رفتند, ار این جملهُ (مالک بن فهم بن غنم) که نسبش به سبابن یعرب بن قحطان بن هود پیغمبر میرسید, بازنان وفرزندان وقبیله خود از مملکت سبا به بین النهرین (عراق عرب) آمده, ودر زمین حیره بواسطه هوا وخضارت و طراوت رحل اقامت افکند, و دولتین ایران وروم متعرض او نگشتند, ومالک بن فهم متریجاً بجههً خود تشکیل عمارت و سروزی بداد و تمامی اراضی بابل و موصل را به تصرف آورد و مقتدر گشت و پنجاه و دو سال حکمرانی نمود و پس از او (خدیمهُ ابرش) به جایش برقرار گشت و تا بیست و سه تن از اولاد او متدرجا" در حیره سلطنت کرده اند و در عهد سلطنت طبقه ساسانیان ملوک حیره محترم بودند و از جانب سلاطین ایران فرمان سلطنت می یافتند تا زمان خلافت عمر بن خطاب حکومت ملوک حیره به دست خالد بن ولید خاتمه یافت و منقرض گشت و منذربن نعمان بن منذر آخرین این طبقه ملوک حیره بود .
اما در وجه تسمیه حیره اختلاف است برخی از مورخین گویند که چون (حسان بن تبع) بدین اراضی رسید به واسطه طول سفر و مشقات او بسیاری از بدویان و همراهان او خسته و ناتوان شده بودند که از رفتن باز مانده حسان چون خضارت و طراوت این زمین بدید روی بروسای قبایل نموده و گفت(حیروابه ای اقیمو) و همین کلمه متدرجا" برای حیره اسم علم کرد برخی گویند چون مالک بن فهم به این سرزمین سبز و خرم رسید گفت (حیره البیضا) و این کلمه به این قطعه زمین اطلاق شد و بماند و از زمان قدیم مشهور به حیره گشت و ملوک حیره و مردمش همان خط و کتابت (سطر نجیلی)را می نوشتند و چون اعراب حجاز چنانچه نگارش رفت به حیره آمده از آن خط بهره گرفتند و چون به شام می رفتند نیز از خط (نبطی) چیزی یتد گرفته تا آنکه این دو خط در مملکت حجاز متداول شد و چنانچه در تحت عنوان خط کوفی و نبطی در فوق اشاره شد حمیریها در یمن خط (مسند) را داشتند و در دوره حکمرانی (تبایعه)این خط به اوج ترقی رسید ولی چون به حیره آمدند خطشان تغییر پیدا کرده و در یمن سه قبیله (حمبر و معین و سبا)خطشان (مسندی) بود و منفصل می نوشتند حروف اترا از یکدیگر و چند قسم این خط به اسامی مختلف بود مانند (خط الصفوی که منسوب بوده به کوه صفا و خط ثمودی که نسبتش به ثمود و سکنه مدائن صالح داده می شد و خط لحیا که منسوب به بنی لحیان بود و خط سبئی یا حمیری) .
کتاب و استقرار خط کوفی در مکه
پس از آنکه جزیرهُ العرب که عبارت از مکه و طایف و تهامه و نجدو مدینه باشد به خط کوفی چنانچه اشاره شد آشنا شدند و دین اسلام و صاحب شریعت اسلامی ظهور فرمود پنج تن زبده خوشنویسان به حساب بودند که آنها عبارت از عمر بن خطاب و عثمان بن عفان و علی بن ابی طالب(ع) و ابی بن کعب و زید بن ثابت و این جمله در ذیل عنوان(وجه تسمیه خط کوفی نامشان با مشقات فرعیه خطوط از خط کوفی برده شد) و غیر از این پنج تن فوق چند تن دیگر مانند طلحهُ بن عبیدالله .و ابان .ابناسعید بن خالد بن حذیفه و یزید بن ابی سفیان و حاطب بن عمرو بن عبدالشمس و العلابن الحضرمی و ابوسلمهُ بن عبدالله الاشهل و عبدالله بن سعد بن ابی سرح و حویطب بن عبدالغزی و جهیم بن الصلت بن مخرمهُ خط کوفی می نوشتند و آن پنج تن اولی از کبار قوم و صحابه خاص بودند و حضرت علی مرتضی و عثمان بن عفان و زید بن ثابت از کتاب وحی و منشیان حضور پیغمبر اکرم بودند که تمام انشائات به خط کوفی (بدون اعراب و اعجام) بود و مختصر نویسنده های دیگر هم بودند که به خطوط عبرانی و سریانی و غیره مکاتبات می کردند صاحب صحیح بخاری می آورد که ورقهُ بن نوفل اسد بن عبدالغرابن عم خدیجهُ زوجه پیغمبر اکرم در جاهلیت کتابترا به عبرانی و سریانی می نوشت تا پیر و کور گردید و زمان بعثت پیغمبر و نزول وحی را در یافت که چون وحی نازل می گشت به او می گفتند گوش بده !
ظهور اعراب و اعجام در خط کوفی
خط کوفی اولیه بدون اعراب (فتحه کسره ضمه- زبر- زیر- پیش)و به غیر (اعجام نقطه) بود و مردم قرآن را به طزیق سماعی شنیده و حفظ می کردند : و چون حافظان قرآن معدود بودند چندان خوفی از اشتباه خواندن و غلط نمودن نمیرفت و بدین قسم تا پنجاه سال . از هجرت گذشت چون دایره دین و مملکت توسعه یافت و کتابت امر ضروری شد
و استکتاب و استنساخ قرآن زیاد گردید ابتدا غلط کاری شد و برای تمیز حروف متشابه مانند ج و ح و خ و د و ذ و ر و ز و س و ش و الف تولید اشکالات شد در این وقت (ابو الا سود الدولی) که از فضلا بود و در خدمت علی مرتضی به اکتساب علوم پرداخته و در جنگ صفین ملتزم رکاب بود و از آن بزرگوار اخذ نحو کرده بود از برای سهولت خوانندگان قرآن وضع نقطه نمود تا کلمات و حرکات شناخته شوند و اسم فعل و حرف معلوم گردد و گمان می رود ابو الاسود این طریقه را از خطوط کلدانیان و سریتنیان اخذ کرده بود زیرا این طوایف از همسایگان بین النهرین و بابل بوده و در کتابت آنها نقطه استعمال میشده به خلاف خطوط میخی و پهلوی ایرانیان و هیروگلیفی مصریان و فنیقیان که در کتابت آنان نقطه مستعمل نبوده (ابن الندیم صاحب الفهرست) می آورد که ابو الاسود به کاتب چنین می گفت (فقال له ابو الاسود اذارایتنی قد فتحت فمی بالحرف فانقط نقطه فوقه علی اعلاه و ان ضممت فمی فانقط نقطه بین یدی الحرف و ان کسرت فاجعل النقطه من تحت الحرف) نقطه را به جای اعراب استعمال می کردند و معنی بیان ابو الاسود
این است که می گوید ای نویسنده درگاه نوشتن بهوش باش و مرا به بین چون به خواندن درآمدم نظر بلبان من نما اگر بفتحه خواندم نقطه را بالای حرف و اگر به پیش خواندم نقطه نقطه را بگذار بین حرف و اگر بزیر خواندم نقطه را در زیر بگذار صاحب (اللمعهُ الشهیه)می آورد که در صدر اسلام نقطه برای حرکات استعمال میشد و واضع او یعقوب رهاوی بود و این نقاط به جای حرکات بکار می رفت .
جرجی زیدان صاحب آداب اللغهُ العربیهُ می آورد : که صور حرکاتی که بما رسیده و عبارت از ضمه= پیش و فتحه- زبر و کسره زیر می باشد معلوم نیست که واضع او که بوده : و چه تاریخی وضع شده او بغیر این برمیآید که در قرن اول وضع شده او واضع او اقتدا به خطوط سریانیها کرده و سریانیها حرکات حروف خودشان را در قرن هشتم میلادی وضع کردند مانند عبرانیها و در نزد عبرانیها حرکات یازده بود و نزد سیرانیهای شرقی هفت و در نزد سریانیهای غربی پنج و پیش عرب سه بوده است اما سامیون در آشور و بابل و فنیقیه و یمن و حجاز کتابترا بدون حرکت و اعراب می نوشتند و برای خود وضع حرکت نکردند مگر پس از میلاد و بجههُ سهولت در خواندن نقطه های بزرگ سریانیها استعمال می کردند
اما ایرانیان در خطوط سه گانه میخی خود که اولین آنها بابلی و دوم آشوری که پس از اولی پیدا شده و سوم ایرانی که پس از آن در خط پیدا شده و تا کنون این خط در احجار و نقوش تخت جمشید (پرس پلیس) شیراز و بیستون کرمانشاه و سایر بناهای قدیمه ایران یافت می شود باقیست و ایرانیان برای فتحه و ضمه وکسره(زبر و زیر و پیش)در الفبا چنانچه دیده می شود قسم دیگر حرکت را به خرج می دادند فرصت شیرازی صاحب آثار العجم می آورد که حروف آنها بیست و سه رقم (یعنی حروف خط ایرانی) بوده ولی برخی از آن حروف دو رقم و سه رقم بوده که همان اختلاف حروف به جهت حرکات معیین شده بوده مثلا" میم سه رقم و واو سه رقم و خا دو رقم بوده یعنی حرف ضمه را بقسمی و حروف فتحه دار را به قسمی و حرف کسره دار را به شکلی می نوشته اند به مثل خطوط امروزه اروپائیها که اعراب آنها جزو حروف بوده و اعجامشان محدود است و نیز ایرانیها خط را از چپ به راست می نوشته اند مانند غربیها پس می شود گفت قدمت خطوط ایران و قواعد متینه سهله او اروپائیها را درس بداد و اساس خطوط خود را از خطوط ایرانیان قبل اسلام اقتباس کردند .
مشاکل اعراب نزد عربها و غیر عربها
چنانچه نگاشته شد اولین شخصی که برای اصلاح قرائت خط کوفی قد بر افراشت ابو الاسود الدولی بود که در سنه شصت نه هجری در گذشت و او فقط نقطه را احداث کرد و نقاط را برای اعراب حرکات وضع نمود و برای تمیز نقطه را درشت و ریزه قرار داد و آن نقاط از برای فتحه و کسره و ضمه بود سپس اعراب از حرکات حروف سریانی چنانچه اشاره شد پا به میان گذارند و اقتباس حروف صوتی شد که آنها(واو .و الف و یا) باشد و به جای زبر و زیر و پیش به کار برده شد و حرکات رئیسه شمرده گشت و سایر حرکات مختلفه همچون اشام و روم و اماله را رها کرده و واگذار بفطانت خواننده نمودند و اگر بنظر دقت در صورت اعراب ثلاثه بنگریم معلوم می شود که ضمه (پیش) شباهت به واو دارد و فتحه(زبر) مشابهت به الف و لکن زیر کسره از شباهت به (یا) دور است و ممکن است گفته شود که ابتدا شبیه به (ی) کوچک بوده و به تدریج حالت صورت فتحه پیدا کرده است یا آنکه عربها اقتباس کسره را از سریانیهای شرقی نموده اند زیرا کسره نزد سریانیها عبارت از دو نقطه پهلوی هم متصله بوده و بتدریج دو نقطه متصله کسره و خط کوچک کشیده شده یا آنکه اصلا" یای سریانیها که شباهت تامه به کسره عربی دارد برداشته و به جای کسره عربها بکار برده اند بهر جهت همه اینها حدسیاتست بواسطه فقدان مصادر صحیحه بالجمله چون اسلام در سوریه و مصر و ایران انتشار یافت و مردم تازه مسلمان ناچار به خواندن قرآن بودند بواسطه نبودن اعراب و اعجام دچار مشاکل می گشتند و در حروف متشابه مانند ب و ت و ج و ح و غیره گرفتار اشتباهات می گشتند و کم کسی می توانست کلمات یا دو حرف متحدالشکل مختلف المعنی را درست امتیاز و فهم او کند زیرا نقاطی که ابو الاسود وضع نموده بود بجههُ اعراب و حرکات بود نه برای اعجام و حروف معجمه . و این اشتباه کاری نه در قرائت قرآن بلکه در مراسلات و مکاتبات سبب انقلاب و اختلاف گشت و هر روز به واسطه عدم فهم و تفهیم منازعه جدید .
آغاز بسر گذشت خوش نویسان از صدر اسلام
زمان خلفای راشدین
چون نیز عالم آرای اسلام از افق بطحا تابیدن گرفت و در خدمت حضرت ختمی مرتبت پیغمبر اکرم(ع) و سلم مقدم بر سایر منشیان و کتاب حضرت علی مرتضی(ع) در تعلیم خط کوشید تا مقامی اعلا یافت سلطان علی مشهدی که شرح حالش خواهد رسید می آورد (مرتضی اصل خط کوفی را کرد پیدا و داد نشو و نما) و عقیده او این بوده که این خط آیتی از آیات و معجزه ئی از معجزات آن صهر سرور کائنات بوده و قرآن هائیکه بخط مبارک حضرت امیر مومنان بوده در حسن کتابت و متنت و ترکیب و ترتیب کلمات به مهارت و استادی نگارنده او تصدیق می نماید و اگر مخترع و مبتدع خط کوفی علی مرتضی نبوده تصرفات عالمانه در او فرموده و او را به پایه اعلا رسانیده صاحب خط و خطاطان میآورد آن حضرت اختراع کننده خط کوفی نبوده ولی در استادی او شبهه نیست که به سیصد و شانزده تن خوش نویسان خط کوفی تعلیم داده پس از علی مرتضی دو فرزند دلبندش حضرت امام حسن و حضرت امام حسین (ع) خطشان مرغوب و مقدم بر سایر خوش نویسان بوده اند پس از آن دو تن دو خلیفه از چهار خلیفه رسول خدا که عمر بن خطاب و عثمان بن عفان (رضه)باشند خطشان نیکو بوده و خط عثمان رجحان به خط عمر داشته و شرح مصاحف سبعه او که به خط اوست طولانی و دلیل محکمی بر حسن خط اوست پس از عمر بن خطاب عبدالله بن عمر نیکو می نوشته و شهرت خط او تا کوفه و شام رسید پس از او مروان بن حکم بن ابی العاص که بعدها به خاتفت رسید نیکو می نگاشت و مدتی در خدمت عثمان بن عفان اشتغال به کتابت داشت و کاتب سر او بود و با عثمان در نزد یک نفر تعلیم خط آموخته بود پس از مروان معویهُ ابن ابی سفیان که مدتها در خدمت رسول خدای به کتابت اشتغال داشت و از جزو کتاب وحی بود خط را نیکو می نگاشت و روزی پیغمبر اکرم به او فرمودند (القی الدواه و حرف القلم و انصب البا و فرق السین و لاتعورالمیم و احسن الله و مدالرحمن و جود الرحیم) و او را به دینفرمایشات معانی آیات تعلیم خط دادند و نگارنده تقدم نام هر یک را بر حسب حسن خط می نگارم نه بر حسب مقام و مکان .اما نویسنده های دیگر معدودی در زمان رسالت و دعوت حضرت پیغمبر اکرم بودند که در حسن خط امتیازی نداشتند ولی نویسنده بودند مانند طلحه بن عبدالله و ابان ابنا سعید بن خالد و غیره که نامشان برده شد و در خدمت پیغمبر صلی الله علیه و آله عثمان و علی و زید بن ثابت و معویه و عبدالله بن ارقم سمت منشی گری و از کتاب وحی بودند و کتاب آنها منحصر به خط بدون (اعراب و اعجام)بود و سور و آیات قرآنیه و خطوط بملوک اطراف و روئسای قبایل را به آن خط کوفی می نگاشتند و چون ابابکربن ابی قحافه در سنه یازده هجری به تخت خلافت بذ آمد عثمان بن عفان کتابت او را به خط کوفی می فرمود و چون در گذشت و به جایش عمر بن خطاب در سنه سیزده هجری به تخت خلافت نشست منصب کتابترا به زیدبن ثابت مقرر فرمود و چون فتوحات بلاد مانند ایران و مصر و روم برایش دست داد دو کاتب یا دفتردار دیگر یکی به جهت ثبت رسید مالیات و جزیه و یکی از برای حساب عده سر کردگان و سپاهیان معین کرد و باز خطشان کوفی بود و بدین رویه تا خلافت عثمان بن عفان و علی بن ابی طالب (ع) در سنه چهل کار می گذشت ولی کتاب و نویسنده زیاد شده و به سه دسته و سه صنف منقسم شدند دسته ئی فقط شغلشان قرآن نویسی بود و کارشان مهم و مقامشان بالا بود و دسته دیگر کتاب و منشیان بودند و اینها معدود و در نزد خلفا محترم و کاتم اسرار و بایستی از نزدیکان خلفا باشند طبقه سوم کتاب دواوین و رسائل و بسار کم و فقط شغلشان ضبط مالیات و عده سپاه بود که مالیات بیت المال را روی ورقه ئی و حساب عده لشکر را نیز روی ورقه ئی می نگاشتند که متدرجا" آن ورقه ها طومار و طومارها دفتر ها شد !
خوش نویسان زمان بنی امیه
در ایام سلطنت معویه بن ابی سفیان تا زمان سلطنت هشام بن عبدالملک سنه یکصد و پنج خط کوفی مستعمل و خوش نویسی مانند عهد خلفای راشدین پا به میانخط کرد و مقدم قلم (ریاسی)که منسوب به ریاست اوست اختراع کرد و چند شکل دیگر از پرتو اهتمامات او پیدا شد که روی هم سی و هفت شکل خط مختلف در میانه کتاب و نویسندگان دربار خلافت دورمیزد بدین ترتیب(1 کوفی) (2 طومار) (3 جلیل) (4 مجموع) (5 ریاسی) (6 ثلثین) (7 نصف) (8 جوانحی) (9 مسلسل) (10 غبار جلیحه) (11 موامرات)
(12 محدث) (13 مدمج) (14 منثور) (15 مقترن) (16 حواشی) (17 اشعار) (18 لواوی) (19 مصاحف) (20 فضاح النسخ) (21 غبار) (22 عهود) (23 معلق) (24 مخفف) (25 مرسل) (26 مبسوط) (27 مقور) (28 ممزوج) (29 مفتح) (30 معماهُ) (31 مولف) (32 توامان) (33 معجز) (34 مخلع) (35 دیوانی) (36 سیاقت) (37 قرمه) و اختلاف اسامی منسوب به مخترعین هر خظی بوده و تفاوت درشتی و ریزگی خط و سطح و دایره خطوط والا در اصل خط با مادرشان خط کوفی هیچ فرقی نداشته و بیشتر آنها مختصر از حیث اعراب و اعجام و تجوید و غیره داشته و این خطوط تا زمان المقتدر بالله هیجدهمین خلیفه عباسی که در سنه دویست و نود و پنج بر خلافت عباسیان نشست مستعمل بود .
در این وقت اسحق بن ابراهیم تمیمی در حسن کتابت و خوش نویسی رایت اشتهار برافراشت و دیگران را در پس حجاب بی اسمی گذاشت و خلیفه المقتدر او را بنوازشات شاهانه می نواخت و اسحق به تعلیم دادن اولاد المقتدر می پرداخت که طولی نکشید آفتاب پرتو پاش نابغه دهر و نادر عصر ابن مقله بیضاوی عالم ادب را منور ساخت و مردم را پس از سیصد سال گرفتاری مشاکل خط کوفی و معضلات اعراب و اعجامیکه بعد ها برایش درست کردند و باز همه روزه تولید یک گونه مشکلی تعجب آور می کرد راحت نمود بلی ابن مقفع عالم ادب را و ابو مسلم عالم سیاست را و جهان گیری را و برامکه عالم مملکت داری و ابن مقله جهان خط عربها را تاسیس کرده و ارکان آنها را به نهجی مرغوب استوار نمودند و جزای عبرت آوری از خلفا و بزرگان عربها یافتند چنانچه ابن مقفع دستها و پاهایش ابتدا قطع و بهد سایر اعضایش پارچه پارچه و در تنور سوزان افتاده خاکستر گشت و ابو مسلم خراسانی در نهایت بی انصافی قطعه قطعه گردید و برامکه دود از دودمانش به آسمان رفت و ابن مقله ابتدا دست راست و بعد دست چپ و سپس زبانش بریده گردید و بیشتر کسانی که خدمات مشعشع به اعراب نمودند سزای سخت دیده و زهرهای جانگزا چشیدند که اکنون بسر گذشت ابن مقله و خدمات این وزیر ایرانی پرداخته تا خوانندگان کاملا آگاهی یابند و این جمله معترضه بیرون از موضوع کتاب نگارش رفت و قلم سرپیچی نمود .
سر گذشت ابن مقله
ابو علی محمد بن علی حسین بن مقله بیضاوی شیرازی قدوهُ الکتاب از اجله فضلا و اعزه وزرا و اسخیا و علما بود پیکرش بانواع علوم و فضایل آراسته و در علوم فقه و تفسیر و ادبیات و تجوید و شعر و خط و ترسل و انشا نظیر نداشت و مخصوصا در نگارش خط کوفی و سپس خطوط مستحدثه که خود واضع و مخترع آنها بود هیچ کس به پای او نرسیده و چون در فن خطاطی یگانه عصر خویش بود اشتهار به خوش نویسی گشت با آن که اقسام علوم و فنون را دارا بود و او در عصر خویش شهره آفاق شد و نامش را در هر جا به تقدیس و تمجید می بردند و در ریف مشاهیر دنیا در آمد چنانچه شاعر گوید (فصاحهُ سحبان و خط ابن مقله و حکمهُ لقمان و زهد بن ادهم)(اذا جتمع فی المر مفلس و لیس لها قدر بمقدار درهم) گوید اگر فصاحت سحبان بن وابل و حسن خط ابن مقله و حکمت لقمان حکیم و زهد ابراهیم بن ادهم بلخی در یک نفر آدم جمع گردد و از مال و منال دنیا بی بهره و فقیر باشد آن شخص فقیر با این چهار کمال نزد مردم بقدر یک دیناری ارزش و آبروئیندارد صاحبان تراجم و ارباب تواریخ ترجمه حال او را مشروحا" هر یک به قسمی نگاشته اند که نگارنده به خلاصه او می پردازم .
ابن مقله به واسطه صعوبت نگاشتن خط کوفی همت بر این گماشت که خطی

حرف آوانویسی قدر عددی شکل تنها شکل آغازین شکل میانی شکل انجامین
فاء f 80 ف فـ ـفـ ـف
قاف q 100 ق قـ ـقـ ـق
کاف k 20 ک کـ ـکـ ـک
لام l 30 ل لـ ـلـ ـت
میم m 40 م مـ ـمـ ـم
نون n 50 ن نـ ـنـ ـن
هاء h 5 ه هـ ـهـ ـه
واو w 6 و و ـو ـو
یاء y 10 ی یـ ـ

دانلود پاورپوینت ایدز و اعتیاد - 47 اسلاید

اختصاصی از نیک فایل دانلود پاورپوینت ایدز و اعتیاد - 47 اسلاید دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

نمونه ای از اسلایدهای این پاورپوینت را در زیر می بینید:

یدز هفدهمین علت مرگ و میر ایالات متحده آمریکا را تشکیل میدهد. در حالی که کشورهای

 پیشرفته جهان در طی چند دهه اخیر مشکل بیماریهای واگیردار را تا حد زیادی حل کرده و

تمامی توان و امکانات خود را برای مبارزه با بیماریهای غیر واگیر منجمله بیمارهای قلبی و

عروقی و سرطانها متمرکز کرده بودند ، ناگهان در سال 1981 میلادی (1360 شمسی )

نوعی بیماری عفونی در دنیا پیدا شد که به سرعت درهمه نقاط جهان گسترش پیدا کرد و امید

به ریشه کنی بیماریهای واگیردار را حتی در کشورهای پیشرفته تبدیل به یاس نمود

برای دانلود کل پاپورپوینت از لینک زیر استفاده کنید:

تحقیق در مورد جامعه شناسی آموزش و پرورش

اختصاصی از نیک فایل تحقیق در مورد جامعه شناسی آموزش و پرورش دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

ینک پرداخت و دانلود *پایین مطلب*

فرمت فایل:Word (قابل ویرایش و آماده پرینت)

تعداد صفحه32

فهرست مطالب

جامعه شناسی آموزش وپرورش   جایگاه درس درس جامعه شناسی آموزش و پرورش یکی از دروس اصلی رشته علوم تربیتی است که در هر دو گرایش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی دبستانی و پیش دبستانی معادل 3واحد درسی است. در نظام آموزش و پرورش ایران،درس جامعه شناسی آموزش و پرورش از اهمیت چندانی برخوردار نیست. دلایل چندی مثل شمار اندک واحدهای این درس و ... براین واقعیت گواهی دارند.   اهداف درس هدف کلی   هدف کلی درس آشنایی دانشجویان رشته علوم تربیتی با ضرورت و اهمیت جامعه شناسی در آموزش وپرورش ونقش و اهمیت آن در نظام آموزشی است .

اهداف رفتاری درس دانشجو بعد از مطالعه درس باید بتواند سوالات زیر را پاسخ گوید: ضرورت آموزش جامعه شناسی آموزش و پرورش راتوضیح دهد؟ رابطه آموزش و پرورش وتغییر اجتماعی را شرح دهد؟ رویکردهای جامعه شناختی به آموزش و پرورش را نام برده و توضیح دهد؟ چگونگی پیدایی و تحول رشته جامعه شناسی آموزش و پرورش را توضیح دهد؟ رویکردهای نوین در جامعه شناسی آموزش و پرورش رابیان کند؟
رویکرد سیستمی به جامعه شناسی آموزش و پرورش را تحلیل کند ؟
  اهداف رفتاری فصل اول ساختارها وکارکردهای آموزشی

دانلود مقاله گزارش کارآموزی حسابداری مرکز مخابرات استان فارس

اختصاصی از نیک فایل دانلود مقاله گزارش کارآموزی حسابداری مرکز مخابرات استان فارس دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .

مقدمه:
اگر به تاریخ بنگریم و زندگی جوامع انسانی را مطالعه کنیم نیک می بینیم یکی از مهمترین فرازهای زندگی بشری موضوع ارتباط و چگونگی ایجاد آن بوده است این موضوع برای مردم جوامع به ویژه حاکمان و دولت ها از اهمیت خاصی برخوردار بوده است در گذشته پیام از طریق پیک های تیزرو و نوشتن در الواح ، مبادله می شد و یا در زمانهای دورتر که پیام به صورت فوری بود با آتش افروختن درکوره ویاازراه انداختن دود در روز روشن و دمیدن در شیپورهای بزرگ با دیگر طایفه ها و قبائل همسایه ارتباط بر قرار می کردند این ها همه حکایت از اهمیت وجود ارتباط و اطلاع رسانی دارد که به عنوان یکی از جمله نیازهای اساسی جوامع انسانی به شمار می رود بشر چون نیاز داشته که بتواند پیام را به موقع ارسال نماید همیشه در تلاش بوده است تا بتواند ابزار و تجهیزات پیام رسانی راتوسعه و تکمیل نماید تا روش برقراری ارتباط و پیام رسانی آسانتر و راحت تر شوداین است که روز به روز توانست در جهت نیل به خواسته اش که همانا پیشرفت در ابزارهای ارتباطات و اطلاع رسانی بود تندتر حرکت کند تا اینکه توانست ابزارهای نوین را جایگزین وسایل قبلی خود نماید.
امروزه شاهد این تحولات چشمگیر و حیرت آور ارتباطات مخابراتی در جوامع جهانی هستیم وجود ارتباطات اینترنت ، ماهواره و بسیاری از امکانات مدرن مخابراتی همه از پیشرفت های تکنولوژی و فن آوریهای مخابراتی خبر می دهند.
در تهیه این پروژه سعی براین است که هنر جویان عزیز با مطالعه آن بتوانند با مخابرات استان فارس و نحوه عملیات حسابداری آن و همچنین وظایف قسمت های مختلف مالی این شرکت اشنا شوند.

فصل اول
( آشنایی کلی با مکان کارآموزی )

بخش اول :
کلیات

تعریف مخابرات
مقصود از مخابرات، انتقال و ارسال علائم و نوشته ها و تصاویر و صداها و هر گونه اطلاعات دیگر به وسیله سیم یا بی سیم ویا نور ویا هر رویه الکترو مغناطیسی می باشد.
تاریخچه مخابرات ایران
وزارت پست و تلگراف و تلفن یکی از سازمانها ی بسیارگسترده خدماتی ، فنی و تحقیقاتی و تولیدی دولت ایران است که از ادغام وزارت پست ،وزارت تلگراف و شرکت تلفن ایران به وجودامده است. این وزارتخانه با بهره گیری از نیروی دست و اندیشه هزار متخصص، کارشناس ، مهندس ، کارمند و کارگر با استفاده از دستگاه های پیچیده مکانیکی ، الکتریکی و الکترونیکی، وظایف بسیار مهم و حساسی را در قالب سازمان و تشکیلات منظم ، در جهت رسیدن به هدف های کمی و کیفی بر عهده دارد.
وزارت تلگراف در سال 1255 خورشیدی تاسیس شد ونخستین وزیر آن علی قلی خان هدایت ملقب به مخبر الدوله بود و وزارت پست در زمان نا صر الدین شاه به سال 1258 خورشیدی تاسیس و مسئولیت آن به امین الملک سپرده شد . سی یال بعد در سال 1288 وزارت پست با وزارت تلگراف یکی شد.
شرکت تلفن ایران در سال 1284 خورشیدی تاسیس شد و تا سال 1308 با سرمایه و مدیریت شرکت خصوصی اداره می شد و وزارت فواید عامد بر آن نظارت داشت . در این سال امور تلفن به موجب تصویب نامه هیات وزیران به وزارت پست وتلگراف
وا گذار شد و وزارت پست وتلگراف و تلفن تا سیس شد . پس از تشکیل وزارت پست و تلگراف و تلفن و توجه بیشتر به امور ارتباطات ، مراکز پستی و تلگرافی به تدریج افزایش یافت .

تشکیلا ت کنونی :
در سالهای اخیر فعالیتها ، وظایف و مسئولیتعای وزارت پست و تلگراف و تلفن بسیار زیاد شده به طوری که خدمات گسترده آن در روستاهای بسیار کم جمعیت کشور نیز راه یافته است .
اکنون وزارت پست و تلگراف و تلفن دارای هفت شاخه معاونت ، شش دفتر و چندین مرکز و شرکت دولتی است .
معاونان وزیر در هفت شاخه مدیریت عبارتند از : معاون اداری و مالی ، معاون امور مخابراتی ، معاون امور پستی ، معاون طرح و برنامه ، معاون امور بین الملل، معاون حقوقی وامور مجلس و معاون آموزش، تکنولوژی و تمور شرکتها. شش دفتر وزارتی عبارتند از :
دفتر وزیر ،دفتر روابط عمومی ، دفتر ارزشیابی و بازرسی ، دفتر حراست ، دفتر گزینش و دفتر هیاتهای رسیدگی به تخلفات اداری .
شرکتها ، سازمانها ، مراکز ، موسسات آموزشی و کارخانه جات وا بسته:
الف ) شرکتهاومراکز:
1.شرکت پست جمهوری اسلامی ایران
2.شرکت مخابرات ایران
3.شرکت پست بانک
4.شرکت فدلات هواپیمایی پیام
5.مرکزسنجش ازراه دورایران
6.اداره کل ارتباطات رادیویی
ب)موسسات ومراکزآموزشی:
1.دانشکده مخابراتی
2.مرکزتحقیقات مخابرات ایران
3.مرکزآموزش شرکت پست
ج)کارخانه جات ومراکزتولیدی وابسته:
1.شرکت کارخانه جات مخابراتی ایران
2.شرکت صنایع ارتباط راه دور
3.شرکت کابلهای شهید قندی
4.شرکت طرح وتوسعه تلفن ایران
تاریخچه مخابرات در استان فارس
تاریخ ارتباطات مخابراتی در استان فارس، به حدود یکصد سال پیش می رسد . در آن زمان ،خط تلگرافی بین تهران و بندر بوشهر توسط کمپانی هند شرقی کشیده شده بود. که از مسیر برازجان ، کازرون ، شیراز می گذشت و به تهران می رسید . در سال 1313 اولین مرکز تلفن مغناطیسی با 80 شماره تلفن در شهر شیراز نصب و راه اندازی شد این تلفن که از نوع سیستم مغناطیسی بود، ارتباط داخلی مشترکین را فراهم می نمود و تا سال 1338 به هزار و صد شماره رسید . با زیاد شدن شماره تلفن ها اولین اداره تلفن خودکارشهری شیراز با نصب اولیه 3000 شماره تلفن شروع به کار نمود . کل شماره های منصوبه در استان فارس تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی چهل و هفت هزار شماره بود، که 25000 شماره در شهر شیراز و مابقی در شهرهای جهرم و آباده مشغول به کار بود. با پیروزی انقلاب اسلامی تحولات عظیمی در سیستمهای مخابراتی صورت گرفت و رشد چشمگیری در توسعه ارتباطات حاصل شد یکی از تحولات بسیار مهم که در سیستم های مخابراتی صورت گرفت تبدیل اداره مخابرات استانها به شرکت مخابرات استانها بود که این امردر اجرای قانون اصلاح ماده 7 قانون تاسیسات شرکت مخابرات ایران مصوب6/12/1372 وبراساس اساسنامه واحد شرکت های سهامی مخابرات استان های کشورصورت گرفت تا بر اساس،اساسنامه و مقررات مربوط به شرکت های دولتی اداره گردند . شرکت مخابرات فارس نیز در اجرای همین بند طی جلسه ای مورخ اول بهمن1374توسط کمسیون مشترک امور اداری و استخدامی و امور پست و تلگراف وتلفن تصویب و در تاریخ 4/11/1374به تأیید شورای نگهبان رسید و فعالیت های این شرکت از تاریخ اول فروردین ماه 1375اغاز گردید.
نوع شرکت
شرکت مخابرات یک شرکت خدماتی می باشد و در حال حاضر 6مدیریت مخابرات شهرستان و 17 اداره مخابرات را زیر پوشش خود دارد که مستقیما زیر نظر رئیس هیات مدیره و مدیرعامل مخابرات استان انجام وظیفه نموده ودر امور توسعه ،نگهداری ، مالی و روستایی با معاونت ها و مدیران مربوط هماهنگ و در ارتباط می باشند.
شخصیت حقوقی
شرکت دارای شخصیت حقوقی واستقلال مالی است و وابسته به شرکت مخابرات ایران است.
مدت شرکت
مدت شرکت از تاریخ تاسیس نامحدود است.
موضوع فعالیت های شرکت
طبق ماده 15 اساسنامه :موضوع فعالیت های شرکت عبارت است از تأسیس و توسعه شبکه و تأسیسات مخابرات و نگهداری و بهره برداری از ان درقالب تحقق اهداف و برنامه های وزارت ارتباطات و فن اوری اطلاعات و شرکت های مخابرات ایران و انجام وظایف و اختیارات مقرر در قانون تأسیس شرکت مخابرات ایران در حوزه استان فارس و همچنین اجرای تکالیف شرکت مخابرات ایران در مواردی که تفویض اختیارگردیده است می باشد.
اساسنامه شرکت
اساسنامه شرکت های سهامی مخابرات استان های کشور در تاریخ 1/11/1374 به تصویب کمسیون مشترک امور اداری و استخدامی ،امور پست و تلگراف و نیز مجلس شورای اسلامی رسیده است و در تاریخ 4/11/74مورد تأیید شورای نگهبان واقع شده است . همچنین در تاریخ 8/11/74توسط رئیس مجلس شورای اسلامی برای رئیس جمهور ی ارسال ودر تاریخ 11/11/1374 جهت اجرا به وزارت پست و تلگراف و تلفن ابلاغ گردیده است.

استفاده کنندگان صورت های مالی
1- هیأت مدیره شرکت
2- مجمع عمومی شرکت
3- وزارت اقتصاد ودارایی
وضعیت اشتغال شرکت
تغییرات تعداد کارکنان درطی سال به شرح زیر است:
شرح سال86 سال85
کارکنان شاغل در ابتدای سال
کارکنان انتقالی ازسایر شرکت های مخابرات
کارکنان استخدامی
کارکنان بازگشت به کار
کارکنان انتقالی به سایرشرکت های مخابراتی
کارکنان باز خریدی
کارکنان بازنشسته،فسق قراردادوفوت شده 2408
16
0
2
(15)
(3)
(156) 2465
12
10
4
(8)
(2)
(83)

کارکنان در پایان سال
2252
2408

ارتباط مالی مراکز شرکت های مخابرات با توابع
در ارتباط مالی توابع با استانها موارد زیر باید ذکر گردد :
1- مبادله هر نوع کالا و سایر عملیات مالی غیر پولی با ارسال برگ های بدهکار و بستانکارانجام شود .
2- هر ماهه کلیه میزان های ازمایش دفتر کل و دفاتر معین توابع بمرکز استان ارسال گردد .
3- هر سه ماه یکبار مغایرت های احتمالی موجود بین حسابهای مرکز استان و توتبع بررسی و حل و فصل گردد .
4- ترتیبی اتخاذ گردد تا طبق یک برنامه زمان بندی شده کلیه اسناد و صورت حسابهای اسفند ماه توابع حداکثر تا اول اردیبهشت ماه سال بعد به مرکز استان ارسال گردد تا امکان بررسی و جمع و خرج و تلفیق ان ها با حساب های مرکز استان وجود داشته و نهایتا در پایان خرداد ماه سال بعد صورت مالی اساسی شرکت را جهت ارائه به بازرسی قانونی و حسابرسی امکان پذیر گردد.
ارکان شرکت
1- مجمع عمومی
2- هیات مدیره ومدیرعامل
3- بازرس(حسابرس)
مجمع عمومی شرکت
مجمع عمومی شرکت از اجتماع صاحبان سهام مخابرات به شرح زیر است:
1- وزیر پست تلگراف و تلفن(رئیس مجمع عمومی)
2- رئیس هیات مدیره ومدیر عامل شرکت مخابرات ایران(عضومجمع)
3- اعضای هیات مدیره شرکت مخابرات ایران(اعضای مجمع)
نکته:در صورتی که هریک از اعضای مجمع عمومی نتواند درجلسات شرکت نمایدمعاون یا نماینده وی در جلسات شرکت خواهد کرد.
مجمع عمومی شرکت بر دو نوع است
1- مجمع عمومی عادی
2- مجمع عمومی فوق العاده
زمان تشکیل مجمع عمومی عادی
جلسات مجمع عمومی با حضور تمامی اعضاء و یا حداقل یک عضو و دو معاون رسمیت خواهد یافت و کلیه تصمیمات با اکثر آرا معتبر خواهد بود.در جلسات یکنفر از طرف مجمع عمومی به سمت منشی جلسه انتخاب خواهد شد. شرکت مکلف است صورت جلسات مجمع عمومی صاحبان سهام را پس از امضاء بطور منظم حفظ نماید. در مجمع به غیر از آنچه که در دستور جلسه تعیین شده تصمیمی اتخاذ نخواهد شد.
مجمع عمومی عادی در خرداد ماه به دعوت رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل جهت رسیدگی به تراز نامه شرکت و در بهمن ماه جهت رسیدگی به بودجه شرکت تشکیل می ‌گردد و تا موقعی که نسبت به موضوعات مندرج در دستور جلسه تصمیمی اتخاذ نشده بدون احتیاج به دعوت در روزهای بعد جلسه تشکیل و ادامه خواهد یافت . دستور جلسه مجمع عمومی که از طرف دعوت کننده تهیه شده است حداقل ده روز قبل از تاریخ انعقاد جلسه بایدضمیمه دعوت نامه شود و برای اعضای مجمع عمومی فرستاده شود.
زمان تشکیل مجمع عمومی فوق العاده
مجمع عمومی فوق‌العاده در هر موقع بنا به دعوت رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل و یا با تقاضای کتبی هر یک از بازرسان از وزیر پست و تلگراف و تلفن با ذکر علت و موافقت وی تشکیل می ‌گردد. وزیر پست و تلگراف و تلفن نیز می ‌تواند رأساً مجمع عمومی فوق‌العاده را دعوت نماید.

وظایف و اختیارات مجمع عمومی عادی به قرار زیر است :
1- تصویب آئین نامه‌های مالی و معاملاتی و استخدامی با رعایت تبصره ماده 12 قانون استخدام کشوری و آئین نامه روابط با استفاده کنندگان از خدمات مخابراتی موضوع ماده 4 قانون تأسیس شرکت مخابرات ایران و تغییرات بعدی آنها
2- تصویب طرح کلی سازمان شرکت
3- تصویب برنامه‌های سالانه در محدوده برنامه چند ساله
4- بررسی و تصویب بودجه سالانه شرکت
5- اتخاذ تصمیم برای تحصیل وام و یا اعتبار داخلی و خارجی با رعایت قوانین و مقررات مربوط به اخذ وام و اعتبار
6- تصویب تشکیل شرکت های فرعی وابسته
7- اتخاذ تصمیم نسبت به گزارش سالانه هیأت مدیره و تصویب ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت با توجه به گزارش بازرسان
8- اتخاذ تصمیم درباره نحوه تقسیم سود ویژه بنا به یشنهاد هیأت مدیره
9- اتخاذ تصمیم نسبت به پیشنهاد وزیر پست و تلگراف و تلفن در مورد انتخاب رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل و اعضای هیأت مدیره
10- تعیین بازرسان شرکت
11- تعیین حقوق و مزایا و پاداش رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل و اعضای هیأت مدیره و بازرسان شرکت
12- اتخاذ تصمیم نسبت به ذخیره احتیاطی سرمایه اندوخته‌های شرکت
13- اتخاذ تصمیم نسبت به مواردی‌که قانون تأسیس شرکت مخابرات ایران تصویب آن را موکول به رأی مجمع عمومی نموده است.

وظایف و اختیارات مجمع عمومی فوق العاده به قرار زیر است:
1- اتخاذ تصمیم نسبت به افزایش یا کاهش سرمایه شرکت و پیشنهاد به هیئت وزیران برای تصویب.
2- بررسی و اتخاذ تصمیم نسبت به اصلاح یا تغییر مواد اساسنامه شرکت و پیشنهاد به هیئت وزیران برای تصویب.
3- بررسی و اتخاذ تصمیم نسبت به انحلال شرکت در چارچوب قانون و پیشنهاد به هیئت وزیران برای تصویب.
هیات مدیره شرکت
هیات مدیره شرکت از یک نفر رئیس که سمت مدیر عامل نیز خواهد داشت ودو عضو اصلی ویک عضو علی البدل تشکیل می شود. رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل و اعضای هیأت مدیره بنا به پیشنهاد وزیر پست و تلگراف و تلفن و تصویب مجمع عمومی برای مدت دو سال منصوب می شوند(برکناری نیز به همین صورت ) و تا اعضا ورئیس هیات مدیره و ومدیرعامل جدیدانتخاب نشده اند در سمت خود باقی هستندوانتخاب مجدد انها بلامانع خواهد بودو از بین اشخاصی که دارای تحصیلات عالی بوده و در یکی از سازمانهای اداری کشوری و یا بنگاههای صنعتی سابقه خدمت مدیریت داشته باشند انتخاب خواهند شد.
نکته:زمان و چگونگی تشکیل جلسات مجمع عمومی وهیات مدیره وسایر موارد مربوط تابع اساسنامه شرکت مخابرات ایران می باشد ودرصورت عدم پیش بینی براساس قانون تجارت عمل می گردد.
نحوه تشکیل جلسات هیأت مدیره
جلسات هیأت مدیره در هر موقع بنا به تصمیم رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل در مرکز شرکت و حداقل ماهی یکبار بایستی تشکیل شود . جلسات هیأت مدیره تحت ریاست رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل و در غیاب او با حضور سه نفر عضو رسمیت پیدا می ‌کند، ریاست جلسه بعهده قائم مقام رئیس هیأت مدیره خواهد بود و تصمیمات هیأت مدیره با اکثریت آرا معتبر خواهد بود.
تصمیمات تصویب شده در هر جلسه در دو نسخه تنظیم می شود که یک نسخه آن ظرف پنج روز به وزرات پست و تلگراف و تلفن فرستاد می ‌شود و نسخه دوم در پرونده مخصوصی در شرکت نگاهداری می شود.
وظایف و اختیارات هیأت مدیره
هیأت مدیره برای تأمین مقاصد و هدفهای شرکت و برای اجرای وظایف مقرر در قانون تأسیس شرکت مخابرات ایران و مقررات اساسنامه دارای اختیارات کامل می ‌باشد.وظایف هیأت مدیره به شرح زیر است:
1- تهیه و تنظیم آئین نامه‌های مالی و معاملاتی و استخدامی و روابط عمومی با مشترکین و تعیین مواد آنها و پیشنهاد به مجمع عمومی
2- تهیه و تنظیم برنامه توسعه مخابرات و بودجه عمرانی چند ساله و بودجه عمرانی و بهره‌برداری سالانه برای پیشنهاد به مجمع عمومی
3- تصویب ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت برای گزارش به مجمع عمومی
4- تصویب گزارش سالانه عملیات شرکت و هر نوع گزارش و پیشنهادی که بایستی به مجمع عمومی صاحبان سهام تسلیم شود.
5- تعیین تعرفه خدمات مخابراتی و سپرده و ودیعه و حق الاشتراک و بهای مکاتبات و هزینه تعییر مکان وسائل مخابراتی مشترکین و تعیین خط مشی کلی مربوط به تعرفه مخابرات برای پیشنهاد به مجمع عمومی 6- اظهار نظر در مورد گزارشهای مربوط به عملیات شرکت
7- رسیدگی و اتخاذ تصمیم در مورد قراردادهائی که طبق آئین نامه معاملات شرکت باید به تصویب هیأت مدیره برسد
8- اظهار نظر در امور مربوط به شرکت که از طرف رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل مطرح می ‌شود
9- اظهار نظر در مورد سازمان شرکت و تغییرات آن و پیشنهاد به مجمع عمومی.
10- اتخاذ تصمیم در مورد استفاده از خدمات مهندسین مشاور و کارشناسان داخلی و خارجی با رعایت قوانین و مقررات مربوط
وظایف و اختیارات رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل
1- ارتقاء و اعطای پاداش و اضافه حقوق و مزایا و اخذ تصمیم درباره کلیه امور استخدامی کارکنان و استخدام افراد مورد نیاز و همچنین نصب و عزل و اخراج طبق مقررات و آئین نامه‌های مربوط
2- معرفی امضاهای مجاز و تعهدآور برای شرکت
3- تهیه و تنظیم بودجه سالانه و ترازنامه و برنامه عملیات و آئین نامه‌های شرکت و تقدیم آن به مجمع عمومی پس از تصویب هیأت مدیره
4- فراهم نمودن همه گونه تسهیلات برای انجام وظایف بازرسان
5- اقدام در تمرکز وجوه مربوط به شرکت و صدور دستور پرداخت هزینه عملیات اجرائی شرکت طبق برنامه‌ها و بودجه های تفصیلی مصوب
6- دستور تعقیب اداری کارکنان شرکت طبق آئین نامه استخدامی و ارجاع پرونده مربوط در صورتی که تخلف جنبه جزائی داشته باشد بمراجع صالحه
بازرسان(حسابرس)
شرکت دارای سه نفر بازرس خواهد بود که از طرف مجمع عمومی برای مدت یک سال انتخاب می ‌شوند و باید دارای معلومات و تجربیات کافی در امور مالی و بازرگانی مخابرات باشند. انتخاب مجدد هر یک از آنها بلامانع است و تا زمانی ‌که انتخاب جدید به عمل نیامده بازرسان سابق به خدمت خود ادامه خواهند داد .

وظایف بازرسان به قرار ذیل است:
1- تطبیق عملیات شرکت با قوانین و مقررات مربوط و اساسنامه شرکت و آئین نامه‌های اختصاصی و بودجه مصوب
2- رسیدگی به ترازنامه و حساب عملکرد و سود و زیان شرکت و تصدیق مطابقت آن با اوراق و دفاتر شرکت و تهیه گزارش و چگونگی عملیات شرکت برای تسلیم به مجمع عمومی
3- رسیدگی به موجودی صندوق و حسابهای ریالی و ارزی بانکی و موجودی انبارها
4- پیشنهاد نظریات مفید به هیأت مدیره شرکت و رئیس هیأت مدیره مدیرعامل
5- حضور در جلسه مجمع عمومی که به ترازنامه رسیدگی می ‌شود برای اداء توضیحات
بازرسان در اجرای وظایف خود با اطلاع مدیرعامل حق مراجعه به کلیه پرونده‌های اداری و مالی و فنی و دفاتر شرکت و مدارک را خواهند داشت و در هر مورد می توانند تحقیقات لازم مبادرت نمایند ولی در هیچ مورد نمی ‌توانند مانع جریان عادی کار شده و عملیات شرکت را متوقف سازند . گزارش‌ها و اظهار نظر بازرسان باید به مجمع عمومی و رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل تسلیم شود.
گزارش حسابرسان
همانطور که گفته شد وظیفه اصلی حسابرسان اظهار نظر حرفه ای نسبت به صورت های مالی اساسی است ، اظهار نظر حسابرسان قا بلیت و اعتبار صورت های مالی اساسی رابالا می برد اگر چه حسابرسان در قبال اظهار نظر نسبت به صورت های مالی مسئولیت دارند ولی مسئولیت اولیه به عهده مدیریت واحد تجاری می باشد . گزارش حسابرسی شامل بند حدود رسیدگی و بند اظهار نظر می باشد . حسابرسان پس از تکمیل عملیات حسابرسی باید یکی از انواع اظهار نظر های زیر را نسبت به صورت های مالی اساسی مورد رسیدگی بیان نمایند:
الف:اظهار نظر مقبول (بلا شرط)
حسابرس زمانی می تواند اظهار نظر مقبول ارائه نماید که متقاعد شود صورت های مالی
مورد رسیدگی و نتایج عملیات و وضعیت مالی مطلوب بوده و با اصول پذیرفته شده حسلبداری مطابقت داشته و گمراه کننده نبوده و کلیه موارد ضروری گزارش و افشاءشده است.
ب:اظهار نظر مشروط
اظهار نظر مشروط هنگامی ارائه می شود که ضروریت های اظهار نظر مقبول تأمین نشده باشد . در اظهار نظر مشروط حسابرس باید دلایل مربوط به ایرادات را صریح و اثر ان را بر صورت های مالی بیان نماید.
ج:اظهار نظر مردود
حسابرس هنگامی اظهار نظر مردود ارائه می کند که صورت های مالی اساسی مورد رسیدگی دارای ایرادات با اهمیت بوده و معرف وضعیت های مالی و نتایج عملیات و تغییر در وضعیت مالی مطلوب نباشد .
د:عدم اظهار نظر
در این حالت حسابرس برای ارائه اظهار نظر نسبت به صورت های مالی اساسی قادر به دستیابی به اطلاعات کافی و قابل اطمینان نبوده و نمی تواند نسبت به صورت های مالی اساسی اظهار نظر نماید البته حسابرس موظف است که دلایل عدم اظهار نظر خود را بقدر کافی توضیح دهد.
هدف ها و راه بردهای شرکت
اهداف بلند مدت شرکت : با توجه به روند تکنولوژی در دنیا و تحولات ایجاد شده در فن اوری تجهیزات و ساختار شبکه های مخابراتی و همچنین همگرایی سرویس های مخابراتی و به منظور پاسخ به نیاز های متعدد کاربران شبکه اعم از نیاز به سرویس های صوتی و تصویری و دیتا لزوم باز نگری در ساختار شبکه های قدیم و ایجاد یک شبکه یکپارچه در بخش زیر ساخت (back bone )
شبکه مخابرات جهت همگرایی ترافیک شبکه های گوناگون از قبیل PDN ،PSTN ،PLMN در یک شبکه با فن اوری واحد از طرف اپراتورهای مخابراتی احساس و قسمت وصولی تحقیقات و تولید در صنعت مخابرات نیز سریعا بدین سو معطوف گردیده است .بدیهی است در صورت کم توجهی به این امر و نگهداری توسعه شبکه ها به شیوه سنتی در بخش SPTN در اینده اینگونه اپراتورها را با مشکلات جدی در زمینه تجهیزاتی و هزینه ای و همین طور ناتوانی در ارائه سرویس های مورد نیاز کاربران جدید رو به رو خواهد بود .
اهداف سال مورد گزارش
1-ایجادوراه اندازی مراکز خدمات مشاوره فن اوری اطلاعات((I.C.T در ارتباط با جنوب کشور در شیراز
2- ایجاد وراه اندازی مرکزمدیریت سازمان دهی طرح تکلف (توسعه کاربرد فن اوری اطلاعات)
3- ایجاد مرکز محل گذرGate way ارتباطات جهانی(اینترنت واینترانت)درارتباط با جنوب کشوردرشیراز
4- پیاده کردن سیستم چند رسانه ای پهن باندبه روی شبکه تلفن استان فارس
Multi media broad band
5- اجرای بروژه زیرساختی طرحهای مخابرات والکترونیک بویژه بسترسازی فیبرنوری،شبکه دیتا
6- احداث وراه اندازی دانشکده فن اوری اطلاعا ت و ارتباطا ت I.C.T
7- فن اوری پارک گفتگوی تمدن ها درزمینه برخورداری ازجاذبه گردشگری
8- بحث برق،الکترونیک،I.C.T
9- فراهم نمودن زمینه ایجاد توسعه نکنولوژی های نوین ازجمله نانو تکنولوژی
10- امکان برگزاری جشنواره های مختلف در سطح داخلی وبین المللی
11- توجه به جایگاه ممتاز استان مخصوصا شهرشیراز به عنوان قطب همکا ربا تهرا ن در تقسیم کارملی بویژه ارائه خدمات برتر،خدمات فوق تخصصی،فنی ومهندسی
12- همجواری با منطقه گازپارس جنوبی وتوجه به قابلیت توسعه صنایع وخدمات ایجاد بسترمناسب جهت ارائه خدمات پشتیبانی و فعالیت های مرتبط به ان به نحوی که استان قادربه تامین شبکه های زیرساخت مانندرینگ فیبرنوری وغیره گرددتادراینده کلیه نیازها وخواسته های این منطقه مهم را فراهم سازد.
13- توسعه صنایع HT
14- توسعه صنعتی استا ن درطیف وصیعی ازذنجیره های صنعتی
15- توسعه قابلیت فناوری وافزایش ضریب مکانیزاسیون
16- توسعه و ارتقاء شبکه های ارتباطی از جمله شبکه اطلاعاتی
17- تقویت توسعه مبادلات تجاری و مالی با خارج ازکشور
18- بستر سازی برای فراهم نمودن وایجاد پارک ها،شهر های علمی،تبادل اطلاعا ت با مراکز علمی وتحقیقاتی
ذخایر شرکت
ذخایر شرکت شامل موارد زیر می باشد
1- ذخیره استهلاک دارایی ثابت
قانون تجارت پایین امدن ارزش دارایی ثابت را که در نتیجه استعمال و تغییرات فنی ویا علل دیگر حاصل شود موجب استهلاک دانسته است و در قانون مالیات های مستقیم ان قسمت از دارایی ثابت که براثر استعمال یا گذشت زمان و یا سایر عوامل بدون توجه به تغییر قیمت ها تقلیل ارزش می یابد قابل استهلاک تشخیص داده شده است .
مفهوم و تعریف استهلاک :مفهوم و تعریف استهلاک در عرف حسابداری سر شکن کردن و تخصیص دادن بهای تمام شده دارایی ثابت را بطریقی معقول و منظم در دوره های استفاده از ان استهلاک می نامند .
استهلاک ازتاریخی محاسبه می شود که دارایی قابل استهلاک اماده بهره برداری در اختیار موسسه قرار گیرد بنابراین لازمه شروع استهلاک احراز دو شرط زیر می باشد :
1- دارایی در اختیار موییه قرار گرفته باشد .
2- اماده بهره برداری باشد اعم از اینکه بهره برداری شود یا نشود .
نکته1: در صورتی که دارایی در خلال ماه در اختیار موسسه قرار گیرد ماه مذبور در محاسبه استهلاک منظور نخواهد شد .
نکته 2: روش های بکار گرفته شده برای محاسبه استهلاک در شرکت مخابرات روش خط مستقیم و روش نزولی می باشد .لذا شرکت های مخابرات استانها موظفند از روش های مورد استفاده دراین شرکت پیروی نمایند .
تغییر روش استهلاک
در صورت تغییر روش استهلاک گیری مثلا روش خط مستقیم که در سالهای قبل مورد استفاده قرار می گرفته بخواهیم به روش نزولی تغییر دهیم این تغییر روش به شرطی مجاز است که دلایل کافی در توجیه اینکه روش جدید وضعیت مالی و نتایج عملیات شرکت را بهتر میکند وجود داشته باشد .در صورت تغییر روش استهلاک می باید مبلغ استهلاک انباشته تا تاریخ تغییر روش به روش جدید محاسبه و تفاوت ان با مبلغ استهلاک انباشته تا تاریخ تغییر روش به روش جدید محاسبه و تفاوت ان با مبلغ استهلاک انباشته به روش قدیم تعیین گردد و این تفاوت به حسابی به نام اصلاح حساب استهلاک دارایی مورد نظر منظور و حساب استهلاک انباشته دارایی تعدیل گردد.

نرخ استهلاک گیری دارایی ها
نرخ استهلاک گیری دارایی های شرکت به شرح زیر می باشد.

دارایی نرخ روش
ساختمان
حرارت مرکزی ساختمان
راههای اختصاصی
ماشین الات و تجهیزات
اثاثه و منصوبا ت
وسایط نقلیه 7%،8%،10%
12%
7%
8ساله
10 ساله
25%،30% نزولی
نزولی
نزولی
خط مستقیم
خط مستقیم
نزولی

2- ذخیره مطالبات مشکوک الوصول
در پایان دوره مالی باید مطالبات هر واحد تجاری ارزیابی و میزان اقلام مشکوک الوصول پیش بینی و بر اورد گردد .این پیش بینی بایستی قبل از بستن حسابها و تهیه صورت های مالی اساسی به عمل امده و در حسابها منعکس گردد البته برای ذخیره مطالبات مشکوک الوصول نسبت به حجم عملیات و تعداد و حدود بدهکاران اعم از بدهکاران تجاری و غیر تجاری و گستردگی و پراکندگی می توان از روش های شناخته شده در فن حسابداری بهره گرفت .لازم به ذکر است که شرکت مخابرات درحال حاضراز روش تجزیه سنی برای در نظر گرفتن ذخیره مطالبات مشکوک الوصول استفاده می کند.
1- ذخیره کسری و نابابی کالا
2- ذخیره خرید خدمت کار کنان

صورت های مالی اسا سی
صورت هایی که تغییرات بوجود امده در یک دوره مالی مشخص را منعکس نمایند صورت های مالی اساسی نامیده می شوند .
صورت های مالی اساسی شرکت مخابرات عبارتند از :
1- ترازنامه یا صورت وضعیت مالی
2- صورت سود و زیان و سود (زیان) انباشته
3- صورت تغییرات در وضعیت مالی یا صورت جریان وجوه نقد
صورت های مالی اساسی که جهت تحقق هدف های حسابداری و گزارشگری مالی تهیه می شوند مکمل یکدیگر بوده و تهیه و ارائه ان در پایان هر دوره مالی به مراجع ذیصلاح لازم و ضروری می باشد .که این صورت ها باید براساس قوانین مالیاتی ،محاسباتی،تجاری،بودجهو سایر قوانین موضوعه مربوطه و اصول پذیرفته شده حسابداری و استانداردهای حسابرسی تهیه گردد.
نکته1 : در اجرای تحقق اصل افشای کامل، همراه با صورت های مالی اساسی یادداشت هایی ارائه خواهد شد که این یادداشت ها جزءمکمل و لاینفک صورت های مالی فوق الذکر می باشد .
نکته 2: سال مالی شرکت از فروردین ماه هر سال شروع و تا اخراسفند همان سال خاتمه می یابد به استثنای سال اول که شروع ان از تاریخ ابلاغ اساسنامه شرکت خواهد بود .
نکته 3: کلیه دفاتر شرکت در پایان اسفند ماه بسته وحساب سود و زیان و گزارش عملکرد سالانه شرکت حداکثرسه ماه پس از پایان سال مالی باید از طرف رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل در اختیار بازرس(حسابرس)گذارده شود.
3- ترازنامه یا صورت وضعیت مالی
ترازنامه صدور تجسمی است که وضع مالی یک موسسه رادر تاریخ معین نشان می دهد. معمولا در پایان هرماه یا دوره مالی ترازنامه تهیه میشود و بطور کلی نشان دهنده میزان بدهی ، حقوق صاحبان سرمایه و داریی صاحبان یک موسسه می باشد .
دارایی ها :دارایی هااز انواع منابع اقتصادی و کلیه اموال و حقوق مالی متعلق به موسسه تشکیل میشوند.
دارایی ها به قیمت روز نوشته نمی شوند بلکه به قیمت تمام شده در ترازنامه نشان داده میشود.
بدهی ها: حق و حقوق افراد در خارج از سازمان نسبت به بخشی از داریی سازمان می باشد. سرمایه:حق صاحب یا صاحبان موسسه نسبت به دارایی موسسه از مجموع بدهی ودارایی شرکت بدست می آید.حقوق صاحبان سهام شرکت مخابرات شامل موارد زیر است :
1- سرمایه :در اجرای قانون اصلاح ماده 7قانون تأسیس شرکت مخابرات ایران و براساس ماده 6 اساسنامه شرکت های سهامی مخابرات استانها ،سرمایه اولیه هر یک از شرکت ها را به مبلغ یک میلیارد ریال که به یکصد سهم ده میلیون ریالی با نام تقسیم نموده که از محل اموال و دارایی های واگذاری توسط شرکت مخابرات ایران تأمین و تماما متعلق به شرکت اخیر الذکر می باشد .سرمایه شرکت در حال حاضر معادل 1,301,858,000,000ریال است که به 130185سهم تقسیم شده است.
نکته1: طبق ماده 8اساسنامه شرکت سهامی مخابرات استانها می توانند با تصویب مجمع عمومی صاحبان سهام سرمایه خود را کاهش یا افزایش دهند.
نکته2: افزایش سرمایه ازسه طریق صورت می گیرد:1- آورده نقدی 2- سود سهام 3- کمک از طرف شرکت مخابرات ایران
2- اندوخته قانونی :در اجرای ماده 135قانون محاسبات عمومی و ماده 21 اساسنامه شرکت های سهامی مخابرات استانها هیئت مدیره شرکت های فوق الذکر مکلف هستند در پایان هر سال مالی یک بیستم (5%)از سود شرکت را به عنوان اندوخته قانونی موضوع نمایند . اندوخته قانونی زمانی که به یک دهم (10%)سرمایه شرکت رسید موضوع ان منوط به تصویب مجمع عمومی صاحبان سهام خواهد بود .
3- اندوخته سرمایه ای :اندوخته سرمایه ای به استناد مصوبه مجمع عمومی از محل سود سال 1376درحسابها منظور شده است.
4- سایر اندوخته ها : اندوخته احتیاطی و اندوخته عمومی از حقوق صاحبان سهام می باشند و ایجاد، افتتاح و عملکرد طی دوره مالی در این حسابها بایستی با کسب مجوز های لازم از طریق مجمع عمومی صاحبان سهام باشد لذا در صورت نیاز و به جهت تقویت بنیه مالی شرکت های سهامی با تصویب مجمع عمومی می توانند معادل درصدی از سود خالص تحصیل شده در طی دوره را به عنوان اندوخته احتیاطی در نظر گرفته ویا چنانکه از طریق اشخاص حقیقی یا حقوقی کمک های نقدی یا غیر نقدی صورت بگیرد انعکاس ان در صورت های مالی اساسی و در حسابها به صورت افزایش در داراییها (اعم از غیر جاری یا جاری )وافزایش در حقوق صاحبان سهام (اندوخته عمومی) خواهد بود .
5- سود (زیان )انباشته :حساب سود وزیان انباشته از سر فصل حساب های دفتری می باشد و نظر به اینکه سود و زیان انباشته یکی از اقلام تراز نامه و زیر مجموعه حقوق صاحبان سهام می باشد در پایان هر دوره مالی پس از وضع درامد و هزینه های عملیاتی ،غیر عملیاتی و اصلاح اشتباه دوره های قبل و تقسیم وتخصیص سود مانده ان در ترازنامه بصورت سود وزیان انباشته انعکاس می یابد . در ترازنامه رابطه زیر بر قرار است :
دارایی + بدهی = سرمایه
نکته : تصویب ترازنامه شرکت از طرف مجمع عمومی به منزله مفاصا حساب هیأت مدیره تلقی می‌شود
3- صورت سود و زیان و سود (زیان) انباشته

عناصر تشکیل دهنده صورت حساب سود وزیان به شرح زیر است :
1. درامد عملیاتی
• درامد تلفن شهری
• درامد تلفن بین شهری و بین المللی
• درامد اجاره کانال های دولتی
• درامد اجاره کانال های اختصاصی
• درامد باجه های تلفن(که براساس پالس محاسبه می گردد)
• در امد طرح های اختصاصی :این درامد شامل خدماتی است که برای اشخاص حقوقی انجام می شودمثل فیبر نوری،کابل کشی،هزینه های خارج از مرز،کابل های 30 زوج و 50زوج و...
• درامد ارتباطات سیار:این درامد حاصل خدماتی مانند نگهداری سایت ودکل های تلفن BTS،دریافت قبوض تلفن همراه،امور مشترکین و...می باشد که شرکت مخابرات استان ها جهت ارتباط دهی تلفن همراه انجام می دهند و طبق توافق نامه ای که بین شرکت مخابرات استان وشرکت تلفن همراه صورت میگیرد درامد شرکت محاسبه میگردد.
• درآمد توسعه ارتباطات سیار
• درامد شرکت زیر ساخت :در امد حاصل از نگهداری از تجهیزات شرکت زیر ساخت(فیبر نوری، ایستگاههای پر ظرفیت ،دستگاههای مایکروویو،SPTو...)جهت برقراری ارتباط بین استان ها وخارج از کشور می باشد که شرکت زیر ساخت (واقع در تهران )از درامد حاصله وجهی را بابت خدمات ارائه شده توسط مخابرات استان ها به شرکت مخابرات استانها پرداخت می نماید.
• درامد دیتا یا فن اوری اطلاعات :شرکت فن اوری اطلاعات 40%درامد دریافتی از مشترکین خود رابابت خدماتی که شرکت مخا برات استان ها به مشترکین دیتا ارائه می دهندو همچنین نگهداری از تجهیزات شرکت دیتا به مخا برات استان ها اختصاص می دهد .
• سایر درامد ها
2. هزینه های عملیاتی
• هزینه های بهره برداری
• هزینه های مالی و اداری
• هزینه های شرکت زیر ساخت
• هزینه های شرکت سیا ر
• هزینه های شرکت دیتا
3. درامدهای غیرعملیاتی
• درامد حاصل از کالای بازیافتی
• درامد یا سود فروش مواد اولیه
• درامد یا سود فروش قطعات ولوازم یدکی
• درامد یا سود حاصل از فروش دارایی های ثابت
• سایر درامدهای غیر عملیاتی
4.هزینه های غیر عملیاتی
• هزینه یا زیان نا شی از کاهش ارزش مو جودیها
• هزینه یا زیان ناشی از فروش محصولات معیوب
• هزینه یا زیان ناشی ازسرقت وسایط نقلیه
• سایر هزینه های غیر عملیاتی
5. ذخیره مالیات بر درامد
پس از احتساب درامدها و هزینه های عملیاتی ودرامدها وهزینه های غیر عملیاتی مانده خالص سود قبل از کسر مالیات به دست خواهد امد از مانده به دست امده مطابق جدول محاسبه مالیات طبق ماده 131اصلاحی قانون مالیات های مستقیم مالیات مربوطه محاسبه و پرداخت می گردد.

6. اصلاح اشتباه دوره های قبل
اگر اصلاح اشتباه مربوط به همان دوره باشد که ثبت های صورت گرفته را بر عکس می کنیم وثبت های درست را جایگزین انها می کنیم و اگراصلاح و انعکاس اشتباهات مهم در ارتباط با دوره های قبل که در سال جاری کشف شود میبایستی در صورت سود و زیان انباشته گزارش گردد، طبق اصول حسابداری کلیه اقلام سود وزیان طی یک دوره به جز اصلاح اشتباهات با اهمیت دوره های قبل باید در تعیین سود و زیان خالص همان دوره منظور گردد .
انواع اشتباهات دوره های قبل شامل موارد زیر است :
• اشتباهات ریاضی و محاسباتی
• اشتباهات در بکار گیری اصول و روش های پذیرفته شده حسابداری
• تغییر از یک اصل یا روش غیر پذیرفته شده حسابداری به یک اصل یا یک روش پذیرفته شده دیگر
• نادیده گرفتن یا استفاده نادرست از واقعیت های موجود در زمان تهیه صورت های مالی اساسی
• سایر اشتباهات با اهمیت
نکته :لازم است پس از کشف و پیدا شدن اشتباهات دوره های قبل اثرات ناشی از ان چه به صورت کاهش و چه به صورت افزایش از سود خالص پس از کسر مالیات کسر یا اضافه گردد تا سود و زیان انباشته اصلاح شده در ابتدای دوره مالی به دست اید .
7. سود وزیان جاری
نظر به اینکه در یک دوره مالی ممکن است هزینه ها و درامدهای غیر قابل پیش بینی تحقق یابد به عنوان مثال چنانچه کمک یا مزایایی اعم از نقدی و غیر نقدی در یک دوره مالی دریافت گردد که نتوان بعنوان درامد همان دوره محسوب نمود از حساب سود و زیان جاری استفاده خواهد شد .
8. سود وزیان سنواتی
در تعیین سود و زیان یک دوره مالی باید کلیه اقلام درامد و هزینه همان دوره منظور و محاسبه گردد (اصل وضع هزینه های یک دوره از درامد های همان دوره )
بنابراین چنانچه در مواقعی هزینه های یک دوره یا درامدهای یک دوره بنابر دلایلی قابل قبول در همان دوره تحقق نیابد و به دوره های بعد موکول گردد می توان با کسب مجوزهای لازم از حساب سود وزیان سنواتی استفاده نمود مانده بدهکار یا بستانکار این حساب در پایان دوره به حساب خلاصه سود و زیان بسته خواهد شد .
3-صورت تغییرات در وضعیت مالی یا صورت جریان وجوه نقد
این صورت از صورت های مالی اساسی صورت تغییرات در وضعیت مالی می باشد صورت تغییرات در وضعیت مالی کلیه تغییرات در وضعیت مالی یک دوره را نشان می دهد که منابع مالی از کجا تحصیل شده و در کجا به مصرف رسیده است . صورت تغییرات در وضعیت مالی جایگزینی برای هیچیک از صورت های مالی اساسی دیگر نظیر ترازنامه و صورت حساب سود و زیان محسوب نمیشود بلکه خود یکی از صورت های مالی اساسی بوده و فراهم کننده اطلاعاتی است که صورت های مالی دیگر نمی توانند ان اطلاعات را ارائه نمایند . هدف اساسی و مهم در تهیه و تنظیم صورت تغییرات در وضعیت مالی افشای اثرات مهم فعالیت های تأمین منابع مالی و فعالیت های مهم سرمایه گذاری توسط یک واحد تجاری در طی یک دوره مالی می باشد.به بیان دیگر صورت تغییرات در وضعیت مالی به منابع وجوه یا منابع مالی اغلب فعالیت های تأمین مالی و به مصارف وجوه یا مصارف مالی اغلب فعالیت های سرمایه گذاری اطلاق می گردد.
یکی از کاربرد های صورت تغییرات در وضعیت مالی تهیه بودجه های نقدی می باشد . ترکیب اطلاعات مربوط به نحوه ورود وخروج وجوه با اطلاعات منعکس شده در سایر صورت های مالی اساسی و یادداشت های همراه می تواند در پیش بینی خالص جریان های اتی وجوه سودمند واقع گردد .
نکته : صورت تغییرات در وضعیت مالی همانند صورت حساب سود و زیان جهت یک دوره خاص یعنی همان دوره ای که صورت حساب سود و زیان تهیه می گردد ارائه می شود .

یادداشت های همراه صورت های مالی اساسی
یادداشت های همراه صورت های مالی اساسی قسمت مهم از یک سیستم گزارشگری مالی را تشکیل می دهند و تنها راه عملی جهت توصیف کامل برخی از رویدادها در دوره مالی مورد نظر می باشد ،هدف از تنظیم و ارائه یادداشت های همراه افشای اطلاعات با اهمیتی می باشد که در متن صورت های مالی وجود نداشته و نمی توان ان اطلاعات را از طریق صورت های مالی اساسی بطور مناسب نشان داد. به بیان دیگر اطلاعاتی باید از طریق یادداشت های همراه افشاءگردد که ارائه آن ها از لحاظ تحقق اصل افشای کامل ضروری باشد که این یادداشت ها نباید با ارقام و اطلاعات موجود در متن صورت های مالی در تضاد یا مغایر ویا تکرار آن ها باشد .
بطور کلی شرایط و محدودیت های حاکم بر اقلام منعکس شده در صورت های مالی و مقادیر کلی وجزئیاتی که ارائه وافشای آن ها از طریق انعکاس در صورت های مالی مقدور نمی باشد و سایر اطلاعات مالی که معیارهای لازم برای شناخت و انعکاس در متن صورت های مالی را نداشته باشد ایجاب می نماید یادداشت هایی همراه صورت های مالی تهیه و ارائه گردد.

بخش دوم :
نمودارهای شرکت

بخش سوم :
چارت های سازمانی

بخش چهارم :
آشنایی با وظایف بخش های مالی شرکت

قسمتهای مختلف حسابداری شرکت مخابرات
سیستم حسابداری شرکت مخابرات استان فارس از 3 اداره تشکیل شده است .که هر اداره نیز به چندین واحد تقسیم می شود که عبارتند از :
الف)اداره دریافت ها
ب) اداره پرداختهاو خزانه
1- بخش هزینه های سرمایه ای
• واحد انبار
• واحدهزینه های سرمایه ای
2- بخش هزینه های جاری
• واحدخزانه داری
• واحدهزینه های جاری
3- بخش حقوق و دستمزد
ج ) اداره تمرکز حساب ها
• واحد دارایی ها
• واحد ترازنامه
• واحد بایگانی
• واحد خسارت
• واحد اصلاح و نگهداری حسابها

وظایف و مسئولیتها
اداره دریافت ها (در آمد )
خلاصه ای از اهم وظایفی که این اداره به عهده داردبه شرح زیرمی باشد:
1- وصولی
2- صدور یا لیست درآمد (قبض گیری)
3- تهاتر تلفن های ثابت
4- استرداد تلفن های ثابت
5- تبدیل تلفن ویژه به عادی
1- وصولی قبوض تلفن
وصولی ها دو نوع می باشند :
وصولی های مشترکین شیراز
وصولی های مشترکین مراکز کم ظرفیت
وصولی های مشترکین شیراز :پس از اینکه قبض های تلفن توسط مشتر کین به بانک پرداخت شدبانک فیش های واریزی مشترکین را برای قسمت ابونمان(واحد رابط مشترکین و مخابرات ) می فرستد قسمت ابونمان انها را بر اساس تاریخ طبقه بندی می کند و برای واحد درامد ها می فرستد تا سند وصولی صادر گردد.
وصولی مشترکین مراکز کم ظرفیت:این وصولی ها در رابطه با مراکز کم ظرفیت می باشد (یعنی مراکزی که تعداد شماره های آنها کمتر از 2000 تا باشد )
ابتدای هر ماه مسئول حسابداری مراکز کم ظرفیت صورتحساب بانکی ماه گذشته (صورت ریز وصولی بانک در طی یک ماه) و اعلامیه بانکی (مبلغی که بانک به اداره مخابرات حواله می کند) و فرم 64 (توسط مسئول حسابدار تکمیل می گردد) را به اداره درآمد تحویل می دهد در این قسمت طبق فرم 64 مبلغ وصولی از مشترکین را در فرم تاییده نوشته و برای واحد آبونمان مراکز کم ظرفیت ارسال می کند تا پانچ و تایید گردد وبر اساس آن سند حسابداری صادر گردد.
2- صدوری قبوض تلفن
صدوری هانیز دو نوع می باشند:
• ص